Khi con đường trước nhà được nâng cao mà nền nhà giữ nguyên, căn nhà bỗng thành chỗ trũng: mưa lớn thì nước từ mặt đường tràn qua cửa, nước trong cống có thể chảy ngược lên qua sàn nhà tắm, phễu thu sân. Việc trước mắt là chặn hai đường nước đó bằng vách chắn tháo lắp ở cửa và van một chiều ở ống thoát; sau đó mới tính cải tạo dần, từ dời đồ và điện lên cao tới nâng nền một phần.
Nâng nền cả căn nhà là việc lớn, tốn kém và nhiều khi vướng trần thấp, vướng kết cấu. Không phải nhà nào cũng làm ngay được, và cũng không phải lúc nào nâng nền là cách đúng. Phần dưới sắp xếp các việc theo thứ tự từ rẻ và nhanh tới lớn và lâu, kèm những điểm cần hỏi thợ, kỹ sư và phường.
Vì sao nhà bỗng thành chỗ trũng
Ở nhiều đô thị, mặt đường được nâng lên qua các lần cải tạo, thảm lại nhựa, làm cống mới. Mỗi lần chỉ cao thêm một chút, nhưng sau vài lần, nền những căn nhà xây từ trước đã thấp hơn mặt đường một khoảng đáng kể. Nhà hai bên đường có nhà đã nâng nền khi xây lại, có nhà chưa, nên cùng một dãy phố có căn cao căn thấp.
Khi nhà thấp hơn đường, nước mưa trên mặt đường không còn chảy hết về cống mà tràn qua vỉa hè vào nhà. Nước trong hệ thống cống cũng ở mức cao hơn sàn nhà lúc mưa lớn hoặc khi triều lên, nên có thể đi ngược theo ống thoát vào nhà tắm, bếp, phễu thu sân trong. Đây là lý do nhiều nhà thấy nước lên từ dưới sàn trước cả khi đường ngập.
Hiểu nước vào nhà theo những đường nào là bước đầu tiên, vì mỗi đường cần một cách chặn khác nhau. Chặn cửa mà quên ống thoát thì nước vẫn vào; lắp van ống thoát mà cửa không chặn thì nước tràn qua bậc cửa.
Nước vào nhà trũng theo những đường nào
Đợi trận mưa lớn kế tiếp, đi một vòng nhà và ghi lại nước vào từ đâu trước, từ đâu sau. Bảng dưới đây giúp nhận ra và chọn cách xử lý tạm thời cho từng đường.
| Đường nước vào | Dấu hiệu | Cách chặn trước mắt |
|---|---|---|
| Tràn qua cửa chính, cửa cuốn | Nước từ đường chảy vào qua bậc cửa, khe dưới cửa cuốn | Vách chắn nước tháo lắp, bao cát, gờ chắn tạm |
| Chảy ngược qua ống thoát sàn | Nước dâng lên từ phễu thu nhà tắm, sân trong, bếp | Van một chiều trên ống thoát, nút bịt phễu thu khi mưa lớn |
| Trào lên từ bồn cầu, hố ga trong nhà | Nước bẩn, có mùi, dâng từ bồn cầu, nắp hố ga | Thợ có chuyên môn xem lại đường ống, lắp van một chiều đúng chỗ |
| Thấm qua chân tường, sàn | Tường ẩm dần từ dưới lên, sàn rịn nước | Xử lý chống thấm chân tường; việc dài hạn |
| Từ nhà bên cạnh | Nước tràn qua tường chung, khe giữa hai nhà | Nói chuyện với hàng xóm, chặn chung khe giữa hai nhà |
Phần lớn nhà gặp cả hai đường đầu tiên. Xử lý xong hai đường này thường đã giảm phần lớn lượng nước vào nhà trong những trận mưa thông thường.
Việc làm ngay mùa này: chặn cửa và chặn ống
Vách chắn nước tháo lắp ở cửa. Là tấm chắn bằng nhôm, thép hoặc gỗ chịu nước, cài vào rãnh hai bên khung cửa khi trời mưa lớn, tháo ra khi khô. Rãnh và gioăng phải kín, chân tấm chắn ép sát sàn. Cao vừa đủ với mức nước tràn thường gặp ở đoạn đường đó.
Bao cát và gờ chắn tạm. Rẻ, dùng ngay được trong khi chờ làm vách chắn. Nên đổ cát vào bao từ trước mùa mưa, xếp chồng so le, có lót tấm nilon phía trước để giảm nước rỉ qua.
Van một chiều trên ống thoát. Van cho nước trong nhà chảy ra cống nhưng tự đóng khi nước cống dâng ngược. Lắp ở ống thoát chính hoặc ở từng nhánh có phễu thu thấp. Nên để thợ nước có kinh nghiệm lắp, vì lắp sai chỗ hoặc van bị kẹt rác sẽ gây tắc.
Nút bịt phễu thu. Phễu thu sàn ở chỗ thấp nhất trong nhà có thể bịt tạm bằng nút cao su có tay vặn khi mưa lớn, nhớ mở ra sau đó.
Dời ổ cắm và đồ quý lên cao. Trong khi chờ cải tạo lớn, ổ cắm, đồ điện, giấy tờ, hàng hoá ở tầng trệt nên được nâng lên cao hơn mức nước từng vào. Ngắt cầu dao tầng trệt khi nước bắt đầu vào nhà.
Cải tạo dần: không nhất thiết nâng cả nền ngay
Sau khi đã chặn được nước tràn trong phần lớn các trận mưa, gia đình có thời gian tính kế hoạch dài hơn. Thay vì nâng toàn bộ nền ngay một lúc, nhiều nhà làm theo từng phần: trước hết là phần mặt tiền và lối vào, nâng một bậc thềm và làm gờ chắn cố định ở cửa; tiếp theo là khu vệ sinh và bếp, nơi có nhiều ống thoát; sau cùng mới tính nâng nền phòng khách, phòng phía sau khi có dịp sửa lớn.
Song song, có thể đổi công năng tầng trệt: chuyển phòng ngủ, đặc biệt là phòng của người già, lên tầng trên; dùng tầng trệt cho chỗ để xe, phòng khách đơn giản, cửa hàng với kệ hàng có chân cao. Đổi vật liệu tầng trệt sang loại chịu nước khi đến hạn thay: gạch lát thay sàn gỗ, cửa nhôm hoặc thép thay cửa gỗ, tủ có chân cao thay tủ sát sàn.
Đi lại dây điện tầng trệt theo hướng tách riêng: một cầu dao chống giật riêng cho tầng trệt, ổ cắm đặt cao, dây đi từ trên xuống. Khi ngập chỉ cần ngắt tầng trệt, các tầng trên vẫn có điện. Việc này nên giao cho thợ điện có chuyên môn.
Khi tính nâng nền: những điều phải hỏi trước
Trần còn đủ cao không. Nâng nền bao nhiêu là trần tầng trệt thấp đi bấy nhiêu. Nhà cũ trần vốn đã thấp, nâng nền có thể làm tầng trệt bí và khó dùng. Đo trước khi quyết định.
Kết cấu móng và tường. Đổ thêm một lớp nền dày tăng tải lên móng, có thể ảnh hưởng tường chung với nhà bên. Nên nhờ kỹ sư hoặc thợ có chuyên môn xem trước, nhất là với nhà cũ, nhà có vết nứt.
Nâng bao nhiêu là đủ. Không nên chỉ cao bằng mặt đường hiện tại, vì đường có thể còn được nâng tiếp. Hỏi phường về kế hoạch cải tạo đường trong khu để tính mức nâng cho đủ dùng lâu dài.
Thủ tục xây dựng. Sửa chữa, cải tạo có thay đổi kết cấu có thể cần xin phép hoặc thông báo theo quy định hiện hành. Hỏi bộ phận một cửa của UBND phường trước khi làm.
Ảnh hưởng nhà bên. Nâng nền nhà mình mà không xử lý khe giữa hai nhà có thể đẩy nước sang nhà hàng xóm còn thấp. Nói chuyện trước và cùng tính cách thoát nước chung.
Làm việc với hàng xóm và phường
Nhà thấp hơn mặt đường thường không phải chuyện của riêng một căn mà của cả một dãy. Khi nhiều nhà cùng gặp, có thể cùng nhau phản ánh với UBND phường về cao độ mặt đường, vị trí miệng cống, tình trạng cống tắc, và đề nghị được thông tin trước khi có đợt nâng đường tiếp theo. Phản ánh bằng văn bản, kèm ảnh chụp nước tràn vào nhà, mức nước, ngày giờ, có sức nặng hơn lời nói.
Trong dãy phố, nhà làm trước nên chia sẻ cách làm và tên thợ đã làm tốt cho nhà làm sau. Có nhà làm vách chắn đẹp và kín, có nhà lắp van một chiều sai cách; chia sẻ kinh nghiệm thật giúp cả dãy đỡ tốn tiền thử sai.
Khi nhà bên cạnh nâng nền, nên nói chuyện về khe giữa hai nhà và đường thoát nước chung. Một gờ chắn nhỏ, một rãnh thoát đúng hướng làm trước sẽ đỡ cãi nhau về sau. Nếu có vướng mắc không tự giải quyết được, nhờ tổ dân phố, UBND phường hoà giải.
Thứ tự ưu tiên theo ngân sách
Mỗi nhà một hoàn cảnh, nhưng thứ tự dưới đây thường cho hiệu quả nhiều nhất với số tiền ít nhất. Làm xong bước nào, qua một mùa mưa đánh giá lại rồi mới làm bước sau. Giữ lại hoá đơn, ảnh chụp trước và sau mỗi lần làm để lần sau biết cách nào hiệu quả, thợ nào làm tốt:
- Ghi lại nước vào nhà từ đâu, cao tới đâu, trong mấy trận mưa.
- Chuẩn bị bao cát, nút bịt phễu thu; dời giấy tờ, đồ điện, hàng hoá lên cao.
- Lắp van một chiều cho ống thoát có phễu thu thấp nhất.
- Làm vách chắn nước tháo lắp cho cửa chính, cửa phụ.
- Tách cầu dao tầng trệt, nâng ổ cắm.
- Đổi công năng tầng trệt, chuyển phòng ngủ lên trên.
- Nâng thềm, nâng nền khu vệ sinh và bếp khi có dịp sửa chữa.
- Nâng nền toàn bộ hoặc xây lại khi đã có kế hoạch rõ về cao độ đường và đủ điều kiện kết cấu.
Nhiều nhà dừng ở bước năm hoặc sáu và sống ổn qua nhiều năm. Không cần làm hết nếu những bước đầu đã đủ cho mức ngập ở đoạn đường mình.
Một điều nên tránh là dồn hết tiền vào một lần nâng nền thật cao ngay sau trận ngập đầu tiên, trong khi chưa biết đường còn được nâng nữa hay không, chưa xử lý ống thoát. Có nhà nâng nền xong vẫn bị nước trào từ nhà tắm vì quên van một chiều, lại mất thêm một lần đục sàn.
Câu hỏi thường gặp
Nhà thấp hơn mặt đường thì có nhất thiết phải nâng nền không?
Không nhất thiết phải nâng ngay. Nhiều nhà chặn được phần lớn nước bằng vách chắn tháo lắp ở cửa và van một chiều trên ống thoát, kết hợp dời đồ và ổ điện lên cao. Nâng nền là việc lớn, nên tính khi có dịp sửa chữa và đã hỏi kỹ sư về kết cấu.
Vì sao nước lại dâng lên từ sàn nhà tắm khi mưa lớn?
Vì khi mưa lớn hoặc triều lên, mực nước trong cống cao hơn sàn nhà nên nước đi ngược theo ống thoát vào nhà. Lắp van một chiều trên ống thoát và bịt tạm phễu thu thấp khi mưa lớn giúp chặn đường nước này.
Vách chắn nước ở cửa là gì, có hiệu quả không?
Là tấm chắn bằng nhôm, thép hoặc gỗ chịu nước cài vào rãnh hai bên khung cửa khi trời mưa lớn, tháo ra khi khô. Nếu rãnh và gioăng kín, chân tấm ép sát sàn, vách chắn chặn được nước tràn từ đường ở mức thường gặp.
Nâng nền nhà cần chú ý gì để không ảnh hưởng nhà bên?
Xử lý khe giữa hai nhà và hướng thoát nước để không đẩy nước sang nhà hàng xóm còn thấp. Nên nói chuyện trước với nhà bên, nhờ kỹ sư xem tường chung và móng, và hỏi phường về thủ tục cải tạo theo quy định hiện hành.
Nên nâng nền cao bằng mặt đường là đủ chưa?
Thường chưa đủ, vì mặt đường có thể còn được nâng trong các lần cải tạo sau. Nên hỏi UBND phường về kế hoạch cải tạo đường trong khu, đồng thời cân nhắc chiều cao trần còn lại để chọn mức nâng dùng được lâu.
Cả dãy phố bị trũng sau khi tôn đường thì phản ánh ở đâu?
Có thể cùng nhau phản ánh với UBND phường bằng văn bản, kèm ảnh chụp nước tràn vào nhà, mức nước, ngày giờ. Nên đề nghị kiểm tra cống, miệng thu nước và được thông tin trước khi có đợt nâng đường tiếp theo.