Khi khí hậu đổi khác, chọn khu ở trong thành phố cần thêm bốn câu hỏi bên cạnh chuyện gần chỗ làm và hợp túi tiền: mưa lớn khu này có ngập không và rút nhanh hay chậm; buổi chiều mùa nóng có hầm không; quanh đây có cây xanh, mặt nước hay chỉ toàn bê tông; và khi đường ngập thì còn lối nào đi làm, đi khám bệnh, đưa con đi học.
Không có khu ở hoàn hảo; khu cao ráo thường xa trung tâm hơn, khu nhiều cây có khi đắt hơn. Mục đích ở đây không phải tìm chỗ không có rủi ro, mà là biết rõ rủi ro của chỗ mình định ở để chuẩn bị trước, hoặc để đánh đổi một cách tỉnh táo. Bài viết không bàn giá nhà, giá thuê; phần đó mỗi nơi mỗi khác.
Bốn câu hỏi phải trả lời trước khi chọn
Nước. Khu này có nằm ở vùng trũng, gần kênh rạch chịu triều, cạnh hồ đã bị san lấp không? Đường trước nhà đã từng được nâng cao chưa và nhà nằm thấp hơn mặt đường bao nhiêu?
Nhiệt. Con đường, con hẻm có bóng cây không, nhà hai bên cao tới đâu, chiều tối có gió lọt vào không? Căn nhà hay căn hộ quay về hướng nào?
Mảng xanh và mặt nước. Trong vài trăm mét quanh nhà có công viên, hồ, hàng cây lớn không? Những mảng này giúp khu mát hơn và thường đỡ ngập hơn vì đất còn thấm nước.
Lối đi khi có sự cố. Từ nhà tới chỗ làm, trường của con, trạm y tế hoặc bệnh viện có ít nhất hai đường khác nhau không? Nếu đoạn đường quen bị ngập, đường kia có cao hơn không?
Ai trong nhà cần được nghĩ tới nhất. Nhà có người già, người đi lại khó khăn, trẻ nhỏ thì lối đi khi ngập và chỗ mát trong mùa nóng nặng ký hơn so với nhà chỉ có người trẻ khoẻ.
Đánh giá ngập: hỏi người ở lâu và đi xem lúc mưa
Cách đáng tin nhất để biết một khu có ngập hay không là hỏi người đã sống ở đó nhiều năm: chủ tiệm tạp hoá đầu hẻm, bác xe ôm, người bán hàng nước. Câu hỏi nên cụ thể: mưa to cỡ nào thì ngập, ngập tới đâu, bao lâu rút, mấy năm gần đây có nặng hơn không. Người môi giới hay chủ nhà muốn bán, muốn cho thuê thì có lý do để nói nhẹ đi.
Nếu có thể, đi xem khu đó ngay sau một trận mưa lớn hoặc vào ngày triều cường ở những thành phố chịu triều. Nhìn mặt đường, miệng cống, chân tường nhà xung quanh. Những dấu hiệu như bao cát xếp sẵn trước cửa, tấm chắn cửa bằng tôn, ổ điện đặt cao, bậc cửa được đắp thêm một lớp gạch mới đều cho thấy chủ nhà ở đó đã quen với nước.
Cần nhìn kỹ quan hệ giữa nền nhà và mặt đường. Nhiều khu phố cũ có đường được nâng nhiều lần, nhà thì không, nên giờ nền nhà thấp hơn mặt đường. Nước mưa từ đường tràn thẳng vào nhà là chuyện thường gặp ở những nơi này. Ngược lại, khu mới san nền cao có thể đẩy nước sang khu cũ thấp bên cạnh; ở sát ranh hai khu cũng cần xem kỹ.
Bản đồ điểm ngập, thông báo các tuyến đường thường ngập do thành phố công bố là nguồn tham khảo tốt, có thể hỏi ở UBND phường. Thông tin này nên được đối chiếu với lời người dân vì tình hình mỗi năm một khác.
Đánh giá nóng và mảng xanh khi đi xem
Ngập thì còn có dấu vết, nóng thì chỉ cảm nhận được khi đến đúng giờ. Nên quay lại khu định ở vào khoảng bốn giờ chiều một ngày nắng và khoảng chín giờ tối, đi bộ một vòng.
| Điều quan sát | Dấu hiệu khu mát hơn | Dấu hiệu khu hầm hơn |
|---|---|---|
| Đường, hẻm chính | Có hàng cây tán rộng, vỉa hè có bóng | Đường trơ trọi, toàn nhựa và bê tông |
| Nhà xung quanh | Nhà thấp, có khoảng lùi, sân trước | Nhà cao san sát, hẻm sâu hẹp |
| Mặt nước, công viên | Có hồ, ao, công viên trong quãng đi bộ | Hồ cũ đã san lấp, đất trống đã đổ bê tông |
| Không khí buổi tối | Có gió nhẹ, người ra ngồi trước nhà | Ai cũng đóng cửa bật máy lạnh, khe nhà phả hơi nóng |
| Cục nóng điều hoà | Đặt thoáng, không dồn vào lối đi | Hai dãy cục nóng thổi vào nhau giữa hẻm |
| Hướng căn nhà | Mặt chính hướng nam, đông nam hoặc có che | Mặt kính lớn hướng tây không che |
Không cần một khu đạt hết cột bên trái. Chỉ cần biết căn mình chọn nằm ở đâu giữa hai cột để tính sẵn việc che nắng, trồng cây, hay chọn phòng ngủ phía mát hơn.
Lối thoát và tiện ích chịu được thời tiết
Ngoài căn nhà, cần nhìn xem cuộc sống hằng ngày còn chạy được không khi trời trở xấu. Liệt kê những nơi cả nhà phải đến thường xuyên rồi tự hỏi từng nơi:
- Chỗ làm: có đường thay thế khi tuyến chính ngập không, có làm việc ở nhà được vài ngày không.
- Trường của con: đường tới trường có đoạn trũng không, trường có thông báo cho nghỉ khi ngập không, nhà có người đón thay không.
- Trạm y tế, bệnh viện: nhà có người bệnh mạn tính hay người già thì khoảng cách và đường đi tới nơi khám rất đáng tính.
- Chợ, cửa hàng thực phẩm: gần nhà có chỗ mua đồ ăn mà không phải lội qua đoạn ngập không.
- Điện, nước: khu này có hay mất điện, mất nước mùa nóng không; toà nhà có máy phát dự phòng, bể chứa nước không.
- Chỗ để xe: nhà để xe, hầm gửi xe có bị ngập không; hầm chung cư từng ngập là dấu hiệu cần lưu tâm.
Câu trả lời cho mỗi mục không cần hoàn hảo. Điều quan trọng là không bị bất ngờ: biết trước đoạn nào sẽ ngập, biết trước ngày nóng nhất phải đưa người già đi đâu cho mát.
Trong cùng một khu, chọn căn nào
Nền và tầng. Ở khu có nguy cơ ngập, căn có nền cao hơn mặt đường, có bậc tam cấp, hoặc căn hộ từ tầng hai trở lên đỡ hơn hẳn căn trệt sát mặt hẻm. Với nhà phố nhiều tầng, xem tầng trệt đang dùng làm gì; nếu là phòng ngủ người già thì khi ngập sẽ khó xoay xở.
Đầu hẻm hay cuối hẻm. Nước trong hẻm thường dồn về chỗ thấp nhất, có khi là cuối hẻm cụt, có khi là đầu hẻm giáp đường lớn đã được nâng. Đứng giữa hẻm nhìn dọc xem mặt đường dốc về phía nào, nắp cống nằm ở đâu.
Hướng và vật che. Hai căn liền nhau có thể nóng khác hẳn chỉ vì một căn có cây lớn hay nhà cao bên cạnh che nắng chiều. Đứng trong phòng chính lúc bốn giờ chiều là thấy rõ.
Đường điện và ổ cắm. Ở khu hay ngập, căn đã đi lại dây điện, có cầu dao riêng cho tầng trệt, ổ cắm đặt cao là dấu hiệu chủ nhà trước đã tính chuyện sống chung với nước.
Chỗ đặt đồ khi nước lên. Căn có gác lửng, kệ cao, phòng phía trên giúp dời đồ nhanh. Căn một tầng trệt không có chỗ cao nào thì mỗi lần ngập là một lần lo.
Tra quy hoạch và thông tin chính thức
Một khu đang thoáng có thể vài năm nữa thành dãy cao ốc; một khu đang ngập có thể sắp có công trình chống ngập. Vì vậy, trước khi quyết định ở lâu dài, nhất là khi mua nhà, nên tìm hiểu quy hoạch sử dụng đất và các công trình hạ tầng dự kiến quanh đó. Thông tin quy hoạch được công khai theo quy định; có thể hỏi bộ phận tiếp dân của UBND phường hoặc tra cứu trên cổng thông tin quy hoạch của tỉnh, thành phố.
Những điều nên hỏi gồm: hồ, công viên gần đó có giữ lại trong quy hoạch không; con đường trước nhà có kế hoạch nâng cao độ không, vì đường nâng là nhà thấp đi; có dự án cải tạo kênh rạch, cống thoát nước, trạm bơm cho khu này không; khu đất trống bên cạnh dự kiến xây gì.
Quy hoạch có thể điều chỉnh, tiến độ công trình có thể chậm hơn kế hoạch. Đừng quyết định chỉ dựa vào lời hứa sẽ hết ngập. Hãy đánh giá theo tình trạng hiện tại, coi công trình sắp tới là phần cộng thêm nếu thành hiện thực.
Đánh đổi một cách tỉnh táo
Gần chỗ làm nhưng hay ngập. Có thể chấp nhận nếu chọn căn có nền cao, ở tầng trên, để xe ở chỗ không ngập, và có kế hoạch cho những ngày nước lên. Cái giá là vài lần mỗi năm phải xoay xở.
Cao ráo nhưng xa và nóng. Khu mới ở ven thường cao hơn nhưng ít cây, đường dài. Có thể bù bằng cách trồng cây, che nắng ngay từ khi dọn vào, và tính thời gian đi lại vào lịch sinh hoạt.
Nhiều cây nhưng nhà cũ. Khu phố cũ có cây lớn thường mát, nhưng nhà cũ có thể thấp hơn mặt đường, hệ thống điện cũ. Cần xem kỹ phần nhà, nhiều khi cải tạo một phần là đủ.
Thuê trước, mua sau. Nếu còn phân vân về một khu, thuê ở thử qua một mùa mưa và một mùa nóng là cách đánh giá chắc nhất trước khi mua.
Nghĩ tới mười năm, không chỉ một năm. Thời tiết cực đoan được dự báo sẽ thường xuyên hơn. Khu đang ngập nhẹ hôm nay có thể ngập nặng hơn nếu không có công trình mới; khu đang mát có thể nóng lên nếu cây bị chặt. Đặt câu hỏi cho cả quãng thời gian định ở.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết một khu dân cư có hay ngập không?
Hỏi người sống ở đó lâu năm như chủ tiệm đầu hẻm, người bán hàng nước về mức ngập và thời gian rút; đi xem ngay sau mưa lớn; nhìn dấu hiệu như bao cát, tấm chắn cửa, bậc cửa đắp thêm. Có thể hỏi UBND phường về các tuyến đường thường ngập đã được thống kê.
Nên đi xem nhà vào giờ nào để biết khu có nóng không?
Nên đến khoảng bốn giờ chiều một ngày nắng và quay lại khoảng chín giờ tối. Buổi chiều thấy được nắng hướng tây, buổi tối thấy được khu có gió hay hầm, người dân có ra ngồi hóng mát hay đều đóng cửa bật máy lạnh.
Có nên mua nhà ở khu đang có dự án chống ngập không?
Có thể cân nhắc, nhưng nên đánh giá theo tình trạng hiện tại và coi dự án là phần cộng thêm nếu hoàn thành. Tiến độ công trình có thể chậm, quy hoạch có thể điều chỉnh, nên đừng quyết định chỉ dựa vào lời hứa sẽ hết ngập.
Tra quy hoạch khu định ở thì hỏi ở đâu?
Có thể hỏi bộ phận tiếp dân của UBND phường hoặc tra cứu trên cổng thông tin quy hoạch của tỉnh, thành phố. Nên hỏi về hồ, công viên có được giữ lại, đường trước nhà có kế hoạch nâng cao độ, và dự án thoát nước cho khu vực.
Khu nhiều cây xanh có thật sự mát hơn không?
Thường là có. Tán cây che nắng cho đường và mặt tiền, lá thoát hơi nước làm không khí dịu hơn, đất có cây còn thấm được nước mưa. Đi bộ qua khu nhiều cây và khu trơ trọi vào buổi chiều là cảm nhận được khác biệt rõ.
Nhà có người già thì chọn khu ở cần chú ý gì thêm?
Chú ý đường tới trạm y tế, bệnh viện có bị ngập không, trong nhà có phòng mát cho những ngày nóng nhất không, quanh nhà có chỗ đi dạo có bóng cây không. Lối đi khi ngập và khả năng mất điện mùa nóng ảnh hưởng tới người già nhiều hơn người trẻ.