ThichUng.comThích Ứng
Trồng trọt thích ứng

Lúa chịu mặn và lịch xuống giống né mặn: nguyên lý cho ruộng vùng ven biển

Lúa chịu mặn chỉ chịu tới một mức, không miễn nhiễm. Cách hiểu giai đoạn lúa nhạy mặn, xếp lịch xuống giống né mặn và giữ nước ngọt cho ruộng ven biển.

Aerial view of a Vietnamese coastal rice field with a narrow canal and a small wooden sluice gate, a farmer crouching to scoop water into a bucket, bright overcast sky

Lúa chịu mặn là giống chịu được nước lợ nhẹ tốt hơn giống thường, nhưng vẫn giảm năng suất hoặc chết khi mặn cao và kéo dài, nhất là lúc mạ non và lúc trổ bông. Vì vậy ở vùng ven biển, giống chịu mặn chỉ là một nửa lời giải; nửa còn lại là xuống giống sớm để lúa qua giai đoạn nhạy trước khi mặn lên, và giữ nước ngọt trong ruộng, trong mương.

Bài này giải thích lúa nhạy mặn lúc nào, giống chịu mặn chịu tới đâu, cách xếp lịch né mặn theo khuyến cáo địa phương, cách quản lý nước trên ruộng, và việc cần làm khi mặn vào sớm hơn dự kiến. Các mốc độ mặn chỉ là tham khảo; lịch cụ thể luôn theo thông báo của ngành nông nghiệp tỉnh và khuyến nông xã.

Lúa nhạy mặn nhất vào giai đoạn nào

Không phải lúc nào lúa cũng sợ mặn như nhau. Biết giai đoạn nhạy giúp dồn sức giữ nước ngọt đúng lúc.

Giai đoạnMức nhạy với mặnBiểu hiện thường gặp
Nảy mầm, mạ nonRất nhạyMạ vàng, cháy chóp, mọc không đều, chết từng đám
Đẻ nhánhChịu được hơn, vẫn ảnh hưởngÍt nhánh, lá cháy chóp từ ngọn xuống, cây thấp
Làm đòngNhạy trở lạiĐòng nhỏ, bông ngắn
Trổ bông, phơi màuRất nhạyHạt lép nhiều, bông bạc trắng một phần
ChínÍt nhạy hơnHạt kém chắc nếu mặn cao kéo dài

Nhiều nơi khuyến nông khuyên không lấy nước vào ruộng khi độ mặn vượt khoảng một đến hai phần nghìn ở giai đoạn mạ và trổ. Đây là mốc tham khảo; mốc cụ thể cho vùng nhà mình nên hỏi cán bộ khuyến nông, vì còn tuỳ giống, tuỳ đất và tuỳ thời gian nước mặn nằm trên ruộng.

Một điểm hay bị quên: đất ruộng đã từng nhiễm mặn có thể giữ muối lại ở tầng mặt, nhất là khi phơi khô nứt rồi bốc hơi. Vì vậy đầu vụ nên rửa mặn bằng nước ngọt khi có, rồi mới cấy sạ.

Giống chịu mặn: chịu tới đâu, không phải miễn nhiễm

Giống lúa chịu mặn được chọn tạo để giữ năng suất khá hơn khi nước có chút muối. Nhưng "chịu" nghĩa là giảm ít hơn, không phải không giảm. Khi độ mặn lên cao và nằm trên ruộng nhiều ngày, giống chịu mặn cũng cháy lá, lép hạt. Có hộ yên tâm vì đã gieo giống chịu mặn, bỏ qua việc đo nước, đến lúc trổ gặp mặn thì mất gần cả vụ.

Khi chọn giống, bà con nên hỏi ba điều. Một là giống được khuyến cáo cho vùng nào, vì giống hợp vùng này chưa chắc hợp vùng khác. Hai là thời gian sinh trưởng bao lâu, vì giống ngắn ngày giúp né mặn cuối vụ dễ hơn. Ba là chịu mặn ở giai đoạn nào, vì có giống chịu ở giai đoạn mạ tốt nhưng lúc trổ thì kém.

Giống nên mua ở cơ sở được khuyến nông giới thiệu, có nguồn gốc rõ. Giống để lại từ vụ trước qua nhiều đời dễ lẫn tạp, mất bớt đặc tính. Bài này không nêu tên giống cụ thể vì danh mục giống khuyến cáo thay đổi theo vùng và theo năm; cán bộ khuyến nông xã là nơi có danh sách cập nhật nhất.

Xếp lịch xuống giống né mặn từng bước

Lịch né mặn không do từng hộ tự đặt mà dựa trên dự báo xâm nhập mặn và khuyến cáo của ngành nông nghiệp. Phần của mỗi hộ là chuẩn bị để xuống giống kịp khung đó.

  1. Nắm khung thời vụ khuyến cáo từ thông báo của tỉnh, xã và buổi họp tổ hợp tác trước vụ. Hỏi rõ khung xuống giống sớm nhất và muộn nhất.
  2. Tính ngược từ thời điểm mặn dự kiến lên cao: lúa phải trổ xong và qua giai đoạn nhạy trước mốc đó. Với giống ngắn ngày, khoảng lùi này dễ hơn.
  3. Chuẩn bị đất sớm: thu hoạch vụ trước xong là làm đất ngay, xử lý rơm rạ không đốt, để kịp xuống giống đầu khung.
  4. Chuẩn bị giống và nước ngọt: có giống trong tay trước ngày gieo, mương vườn đã trữ đầy nước ngọt cho giai đoạn mạ.
  5. Xuống giống tập trung cùng cánh đồng trong vài ngày, để cống chung đóng mở được theo một lịch.
  6. Theo dõi bản tin mặn hằng tuần sau khi gieo, sẵn sàng đóng cống, ngưng lấy nước khi mặn lên.

Ruộng xuống giống muộn hơn cả cánh đồng vài tuần thường là ruộng gặp mặn lúc trổ. Nếu vì lý do gì đó không kịp khung, nên hỏi khuyến nông có nên chuyển phần ruộng đó sang cây trồng khác hoặc để nghỉ một vụ hay không.

Quản lý nước trên ruộng trong mùa mặn

Giữ được nước ngọt trong ruộng và trong mương vườn là việc quyết định vụ lúa vùng ven biển. Những việc cụ thể:

  • Đo trước mỗi lần bơm: lấy nước ở cửa cống hoặc đầu mương, đo bằng bút đo độ mặn, ghi lại số đo và giờ đo. Nước thường mặn hơn khi triều lên, nhạt hơn khi triều xuống.
  • Lấy nước theo con nước: nhiều nơi bơm vào lúc triều kém hoặc sau mưa, khi độ mặn thấp nhất trong ngày. Hỏi người làm lâu năm và cán bộ thuỷ lợi về giờ lấy nước an toàn.
  • Trữ nước ngọt trong mương quanh ruộng từ cuối mùa mưa, đắp bờ, gia cố chỗ rò để giữ được lâu.
  • Giữ mực nước ruộng ổn định khi đã có nước ngọt, tránh để ruộng khô nứt rồi lại cho nước lợ vào, vì muối sẽ tích lại tầng mặt.
  • Không bơm nước mặn để cứu lúa khi ruộng khô: nước mặn làm lúa chết nhanh hơn cả thiếu nước một thời gian ngắn.
  • Phối hợp đóng mở cống theo thông báo chung, không tự ý mở cống riêng khiến mặn vào cả khu.

Khi mặn vào sớm hơn dự kiến

Bình tĩnh đo lại nhiều lần. Một lần đo cao có thể do lấy mẫu đúng lúc triều cường. Đo lại ở vài điểm, vài giờ khác nhau để biết mặn thật sự đang ở mức nào.

Ngưng lấy nước từ kênh. Dùng nước đã trữ trong mương cho giai đoạn nhạy nhất. Nếu lúa đang làm đòng hoặc trổ, ưu tiên giữ nước cho ruộng đó.

Hỏi khuyến nông ngay. Báo tình trạng ruộng, giai đoạn lúa, độ mặn đo được. Cán bộ có thể khuyến cáo cách xử lý phù hợp hoặc cho biết khu vực nào đang được hỗ trợ theo quy định hiện hành.

Ghi lại thiệt hại. Chụp ảnh ruộng, ghi ngày, diện tích ảnh hưởng. Đây là căn cứ khi chính quyền xã thống kê thiệt hại thiên tai, và là bài học cho vụ sau.

Không tự phun xịt theo lời đồn. Các loại thuốc, phân bón quảng cáo "giải mặn" cần được cán bộ bảo vệ thực vật xem xét. Tự mua dùng theo lời đồn thường tốn tiền mà không cứu được lúa.

Một hộ làm riêng thì khó, cả cánh đồng làm thì dễ

Ở vùng ven biển, nước ngọt và nước mặn đi theo hệ thống kênh, cống chung. Một hộ xuống giống muộn, một hộ tự mở cống lấy nước lúc triều cao, có thể làm mặn vào ruộng của cả khu. Vì vậy những cánh đồng thích ứng tốt thường là nơi bà con thống nhất lịch xuống giống, giao cho tổ thuỷ nông hoặc hợp tác xã vận hành cống, và báo cho nhau số đo độ mặn hằng ngày.

Trong buổi họp đầu vụ của tổ hợp tác, nên chốt ba việc: khung xuống giống chung, người giữ cống và lịch đóng mở, cách báo tin khi mặn lên. Một nhóm nhắn tin của tổ để chia số đo độ mặn tại các điểm cống là cách đơn giản mà nhiều nơi đã làm.

Ở những khu ruộng mặn quá thường xuyên, nhiều địa phương đã chuyển sang mô hình luân canh lúa với tôm hoặc chuyển sang cây trồng khác. Đó là quyết định lớn cần tính cả đất, vốn, đầu ra và phải đúng quy định về chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa. Trước khi quyết định, hãy hỏi kỹ ở UBND xã và tham khảo các hộ đã làm.

Những sai lầm hay gặp ở ruộng vùng mặn

Chỉ trông vào giống chịu mặn. Bỏ qua lịch né mặn và việc đo nước là nguyên nhân phổ biến khiến ruộng giống chịu mặn vẫn mất mùa.

Xuống giống muộn vì chờ giá. Chờ thêm vài tuần để bán đúng lúc giá cao có thể đẩy lúa trổ vào đúng đợt mặn cao nhất.

Để ruộng khô nứt rồi cho nước lợ vào. Đất khô hút muối lên tầng mặt, vụ sau càng khó. Giữ ẩm bằng nước ngọt khi có thể.

Đốt rơm rạ để làm đất nhanh. Đốt rơm làm đất mất lớp hữu cơ giúp giữ ẩm, đồng thời gây khói bụi. Cày vùi hoặc ủ rơm làm phân là cách tốt hơn.

Đo một lần rồi yên tâm cả tuần. Độ mặn lên xuống theo con nước, theo gió và theo lượng nước thượng nguồn đổ về. Mùa mặn nên đo mỗi ngày trước khi lấy nước, ghi vào sổ để thấy xu hướng tăng hay giảm.

Sau một vụ gặp mặn: rửa đất và chuẩn bị vụ tới

Khi mùa mưa về, đó là lúc rửa bớt muối khỏi ruộng. Nhiều nơi cho nước mưa và nước ngọt đầu mùa vào ruộng, ngâm một thời gian rồi xả ra mương thoát, làm vài lần trước khi xuống giống vụ sau. Cách rửa cụ thể, số lần và thời gian ngâm nên theo hướng dẫn của khuyến nông vì còn tuỳ loại đất, đất có phèn hay không.

Song song, nên bổ sung chất hữu cơ cho đất: cày vùi rơm rạ, bón phân chuồng đã ủ hoai. Đất nhiều mùn giữ nước ngọt tốt hơn và giúp cây chịu mặn khá hơn. Đây cũng là lúc xem lại sổ ghi vụ trước: ngày mặn bắt đầu lên, ngày đóng cống, giai đoạn lúa lúc gặp mặn, thửa nào hư nặng nhất. Những ghi chép đó giúp cả tổ hợp tác bàn lịch xuống giống sớm hơn, hoặc quyết định phần ruộng nào nên chuyển sang cách làm khác ở vụ khô sau.

Câu hỏi thường gặp

Lúa chịu mặn chịu được độ mặn bao nhiêu?

Mỗi giống chịu mức khác nhau và còn tuỳ giai đoạn sinh trưởng, đất và thời gian nước mặn nằm trên ruộng. Nhiều nơi lấy khoảng một đến hai phần nghìn làm mốc thận trọng cho giai đoạn mạ và trổ, nhưng mốc cụ thể nên hỏi khuyến nông địa phương.

Lúa bị nhiễm mặn có biểu hiện gì?

Thường gặp là lá cháy chóp từ ngọn xuống, cây thấp, đẻ ít nhánh, mạ vàng chết từng đám, và lúc trổ thì hạt lép nhiều. Nên đo độ mặn nước ruộng để xác nhận, vì một số biểu hiện giống thiếu nước hoặc sâu bệnh.

Vì sao phải xuống giống tập trung cả cánh đồng?

Vì nước ngọt và nước mặn đi qua hệ thống kênh, cống chung. Xuống giống cùng lúc giúp cả khu đóng mở cống theo một lịch, lúa trổ cùng thời điểm và cùng né được đợt mặn, tránh ruộng muộn kéo mặn vào cả khu.

Đo độ mặn nước ruộng vào lúc nào trong ngày?

Nên đo trước mỗi lần lấy nước, ở cửa cống hoặc đầu mương, và đo vài lần theo con nước vì độ mặn thường cao khi triều lên. Ghi lại giờ đo và số đo để biết thời điểm lấy nước an toàn của khu nhà mình.

Ruộng khô mà nước kênh đã mặn thì có nên bơm vào không?

Không nên. Nước mặn làm lúa chết nhanh hơn thiếu nước trong thời gian ngắn và để lại muối trong đất cho vụ sau. Nên dùng nước ngọt đã trữ trong mương cho giai đoạn nhạy và hỏi khuyến nông cách xử lý.

Mất mùa do mặn thì có được hỗ trợ không?

Tuỳ từng đợt thiên tai và chính sách hiện hành. Bà con nên báo thiệt hại cho UBND xã, giữ ảnh chụp và ghi chép về ngày, diện tích, mức thiệt hại để làm căn cứ khi xã thống kê theo quy định.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138