ThichUng.comThích Ứng
Trồng trọt thích ứng

Che phủ gốc giữ ẩm cho cây mùa khô: rơm rạ, cỏ khô, màng phủ dùng sao cho đúng

Che phủ gốc giữ ẩm cho cây mùa khô: so sánh rơm rạ, cỏ khô, lá cây, vỏ trấu và màng phủ, cách phủ đúng độ dày, chừa khoảng hở quanh thân và lỗi hay gặp.

A Vietnamese grandmother spreading golden rice straw around the base of young mango trees in a sunny backyard orchard, wide shot from a low hedge, warm afternoon light

Che phủ gốc là trải một lớp vật liệu như rơm rạ, cỏ khô, lá cây, vỏ trấu hoặc màng phủ lên mặt đất quanh gốc để giảm bốc hơi, giữ đất mát và ẩm lâu hơn trong mùa khô. Đây là cách thích ứng rẻ nhất và dễ làm nhất cho vườn nhà, làm được ngay bằng vật liệu sẵn có.

Phủ đúng thì cây đỡ khát, đỡ tốn nước tưới, cỏ dại ít hơn và đất tơi xốp dần. Phủ sai thì gốc ẩm mốc, mối kiến làm tổ, hoặc lớp phủ bị gió thổi bay sau vài ngày. Bài này đi qua tác dụng thật, cách chọn vật liệu, độ dày, khoảng cách với thân và những lỗi hay gặp.

Lớp phủ làm được gì cho đất và rễ

Giữa trưa mùa khô, mặt đất trơ có thể nóng tới mức đặt tay không được. Lớp đất mặt khô rất nhanh, rễ non nằm nông bị nóng và thiếu nước trước tiên. Một lớp phủ dày vừa đủ che mặt đất khỏi nắng trực tiếp, nên nhiệt độ đất bên dưới dịu hơn rõ rệt, nước trong đất bốc hơi chậm hơn. Bà con hay thấy ngay sau vài ngày: vén lớp rơm lên, đất bên dưới vẫn ẩm và mát, trong khi đất trống bên cạnh đã nứt.

Lớp phủ còn che ánh sáng nên hạt cỏ khó nảy mầm, giảm công làm cỏ và giảm cỏ tranh nước với cây. Khi trời mưa to, lớp phủ đỡ hạt mưa không đập thẳng xuống đất, nhờ đó đất không bị đóng váng, nước thấm vào thay vì chảy tràn cuốn theo lớp đất màu.

Với vật liệu hữu cơ như rơm, cỏ, lá, lớp phủ mục dần thành mùn, nuôi giun và vi sinh vật trong đất. Sau vài mùa, đất dưới gốc tơi xốp, giữ nước tốt hơn. Đây là lý do che phủ vừa là việc chống hạn mùa này vừa là cải tạo đất lâu dài.

So sánh các loại vật liệu phủ

Mỗi vật liệu có điểm mạnh riêng. Chọn theo thứ sẵn có ở nhà và trong xóm, không cần mua thứ đắt.

Vật liệuĐiểm mạnhĐiểm cần lưu ý
Rơm rạSẵn sau vụ lúa, nhẹ, mục vừa phảiDễ bay khi gió to, có thể mang hạt lúa, hạt cỏ
Cỏ khô, cỏ cắt phơi héoCó sẵn quanh vườn, mục nhanh nuôi đấtPhải phơi héo, tránh cỏ đã ra hạt
Lá cây khôMiễn phí, mục thành mùn tốtLá dày cần băm nhỏ để không bết thành tấm
Vỏ trấu, vỏ cà phê, xơ dừaBền hơn rơm, ít bayNên dùng loại đã ủ hoặc phơi, tránh để sát gốc
Thân lá cây họ đậu sau thu hoạchVừa phủ vừa bổ sung chất cho đấtPhân bố đều, tránh vón đống
Màng phủ nhựaGiữ ẩm tốt, chặn cỏ gần như hoàn toànPhải thu gom sau vụ, không để rác nhựa vụn trong đất

Với vườn cây ăn trái và cây lâu năm, vật liệu hữu cơ thường hợp hơn vì vừa giữ ẩm vừa nuôi đất. Màng phủ hay dùng cho rau màu, dưa, ớt trồng trên liếp theo vụ.

Phủ gốc đúng cách từng bước

Thời điểm tốt nhất là cuối mùa mưa, khi đất còn ẩm. Phủ lên đất đã khô nứt thì lớp phủ chỉ giữ cái khô lại.

  1. Làm sạch cỏ quanh gốc trong vùng sẽ phủ, nhổ cả rễ cỏ lâu năm.
  2. Tưới đẫm một lần nếu đất đã bắt đầu khô, để lớp phủ giữ lại độ ẩm này.
  3. Bón phân hữu cơ hoai trước khi phủ nếu đến lịch bón, rải đều trên mặt đất rồi phủ lên.
  4. Trải lớp phủ theo vòng tròn rộng ít nhất bằng tán cây, vì rễ hút nước phần lớn nằm dưới mép tán chứ không chỉ sát gốc.
  5. Chừa một khoảng hở quanh thân chừng một bàn tay, không đắp vật liệu sát vào thân cây.
  6. Ém nhẹ hoặc đè vài cành khô lên trên ở vườn hay có gió, để lớp phủ không bay.
  7. Bổ sung khi lớp phủ mỏng đi: vật liệu hữu cơ mục dần, mỗi tháng kiểm tra và thêm lên.

Với luống rau, cách làm hơi khác: gieo hoặc trồng cây con xong, đợi cây cứng cáp vài ngày rồi mới rải lớp phủ mỏng giữa các hàng, tránh đè lên ngọn non. Với màng phủ nhựa thì trải trước khi trồng, khoét lỗ đúng chỗ đặt cây, mép màng chôn xuống đất cho kín gió.

Phủ dày bao nhiêu, cách thân bao xa

Độ dày vừa đủ che kín mặt đất. Rơm, cỏ khô thường phủ dày cỡ một gang tay khi còn xốp, sau vài ngày sẽ lún xuống còn mỏng hơn. Vỏ trấu, xơ dừa thì mỏng hơn vì nặng và kín. Mục tiêu là không nhìn thấy đất bên dưới.

Không quá dày với lá ướt. Lá tươi, cỏ tươi đắp dày dễ bết, lên men, bốc nóng và thiếu khí cho đất. Luôn phơi héo trước khi phủ.

Chừa khoảng hở quanh thân. Vật liệu ẩm áp sát thân lâu ngày làm vỏ cây mềm, dễ thối cổ rễ, tạo chỗ cho mối, kiến, chuột trú. Một khoảng hở cỡ bàn tay quanh thân là đủ an toàn.

Rộng ra tới mép tán. Nhiều người chỉ phủ một vòng nhỏ sát gốc cho đẹp. Rễ hút nước của cây lớn trải rộng ra ngoài, phủ tới mép tán mới giữ ẩm đúng chỗ.

Cây mới trồng thì phủ sớm hơn. Cây con chưa có rễ sâu nên là đối tượng được lợi nhiều nhất từ lớp phủ. Phủ ngay sau khi trồng và tưới, vòng phủ rộng gấp vài lần bầu đất, giữ cho đất quanh bầu không bị nứt tách khỏi rễ.

Gom vật liệu phủ từ mùa trước cho mùa khô

Cái khó nhất của che phủ không phải là kỹ thuật mà là đủ vật liệu đúng lúc cần. Mùa khô là lúc cỏ ít, rơm đã bị đốt hoặc bán đi. Vì vậy những vườn phủ gốc đều đặn thường gom vật liệu từ trước: sau vụ lúa thì cuộn rơm, chất thành đống có che mưa; cuối mùa mưa cắt cỏ trước khi trổ hạt, phơi héo, gom lại; lá rụng trong vườn quét gọn vào một góc thay vì đốt.

Trong xóm, có thể đổi rơm với hộ trồng lúa nhưng không dùng tới, xin vỏ trấu ở chỗ xay xát, xin bã mía, vỏ cà phê ở cơ sở chế biến nếu gần. Vật liệu từ cơ sở chế biến nên phơi hoặc ủ trước khi dùng, để bớt nóng và bớt mầm bệnh. Một kho nhỏ có mái che để giữ rơm, cỏ khô là khoản đầu tư rẻ mà giúp cả mùa khô có đủ vật liệu phủ, không phải chạy đi tìm khi cây đã bắt đầu héo.

Những lỗi hay gặp khi che phủ

Phủ khi đất đã khô kiệt. Lớp phủ không tạo ra nước. Phủ lên đất khô mà không tưới thì chỉ giữ đất khô lâu hơn. Phủ từ cuối mùa mưa hoặc tưới đẫm rồi mới phủ.

Dùng cỏ đã ra hạt. Rải cỏ đầy hạt là gieo cỏ cho mùa sau. Cắt cỏ trước khi trổ hạt, phơi héo rồi mới dùng.

Đốt rơm thay vì dùng phủ. Rơm đốt bỏ là mất một vật liệu phủ miễn phí và mất chất hữu cơ cho đất. Gom rơm lại cho mùa khô là cách thích ứng đơn giản.

Để màng phủ nhựa rách nằm lại trong đất. Nhựa vụn tích trong đất nhiều năm làm đất kém thoát nước và khó cày. Cuối vụ phải gỡ, thu gom và xử lý đúng chỗ thu gom rác của xã.

Quên kiểm tra sâu bệnh dưới lớp phủ. Lớp phủ ẩm có thể là nơi sên, ốc, chuột trú. Vén lên kiểm tra định kỳ, thấy bất thường thì hỏi cán bộ bảo vệ thực vật.

Phủ sống: trồng cây che phủ đất

Ngoài vật liệu khô, nhiều vườn dùng chính cây trồng để che đất, gọi là phủ sống. Đó là các loại cây thấp, bò lan, nhiều nơi dùng cây họ đậu, trồng ở lối giữa hàng cây ăn trái. Lớp cây này che đất khỏi nắng, giữ đất không bị trôi trên đất dốc, và với cây họ đậu còn giúp đất thêm đạm.

Điều cần cân nhắc là cây che phủ cũng uống nước. Ở vùng rất khô, cây che phủ có thể tranh nước với cây chính lúc cao điểm mùa khô. Cách làm thường gặp là để cây che phủ phát triển trong mùa mưa, đầu mùa khô thì cắt sát, để lại thân lá làm lớp phủ khô ngay tại chỗ. Như vậy vừa có phủ sống mùa mưa vừa có phủ khô mùa nắng.

Chọn loại cây che phủ nào cho vùng nhà mình nên hỏi khuyến nông và các hộ đã làm, vì có loại lan quá mạnh, khó kiểm soát, hoặc là nơi trú của sâu hại.

Che phủ đi cùng với tưới tiết kiệm

Che phủ và tưới nhỏ giọt bổ sung cho nhau. Ống nhỏ giọt đặt dưới lớp rơm thì nước không bốc hơi, ống được che nắng nên bền hơn, và vùng đất ẩm lan đều dưới lớp phủ. Nhiều vườn sau khi phủ gốc thấy có thể giãn lịch tưới ra, mỗi lần tưới giữ được lâu hơn. Mức giãn cụ thể tuỳ đất và tuỳ cây, nên kiểm tra bằng cách vén lớp phủ, bóp nắm đất ở độ sâu rễ.

Với vườn chưa có hệ thống tưới, che phủ vẫn là bước đầu nên làm. Tưới tay bằng thùng vào gốc đã phủ, nước không chảy tràn ra ngoài mà thấm xuống tại chỗ. Một gia đình ít người, chỉ đủ sức tưới cách ngày, có thể nhờ lớp phủ mà giữ được cây qua những tuần nắng gắt nhất.

Khi tưới lên lớp phủ dày bằng vòi, nên tưới chậm cho nước kịp thấm qua; tưới mạnh một lúc thì phần lớn nước bị rơm giữ lại và bốc hơi, đất bên dưới vẫn khô. Thỉnh thoảng vén một chỗ ra xem đất có thật sự ướt tới độ sâu rễ không.

Câu hỏi thường gặp

Phủ gốc bằng rơm có làm cây bị thối gốc không?

Có thể nếu đắp rơm ẩm áp sát thân cây lâu ngày. Cách tránh là luôn chừa một khoảng hở cỡ bàn tay quanh thân, dùng rơm khô, và kiểm tra định kỳ. Phủ đúng thì rơm giữ ẩm cho rễ mà không làm hại thân.

Nên che phủ gốc vào thời điểm nào?

Tốt nhất là cuối mùa mưa, khi đất còn ẩm, để lớp phủ giữ lại lượng nước đó cho mùa khô. Nếu đất đã khô thì tưới đẫm một lần trước khi phủ, vì lớp phủ không tạo ra nước mà chỉ giữ nước có sẵn.

Che phủ gốc dày bao nhiêu là đủ?

Đủ để không nhìn thấy mặt đất bên dưới. Rơm, cỏ khô thường phủ dày cỡ một gang tay lúc còn xốp, sau sẽ lún xuống. Vật liệu nặng như vỏ trấu, xơ dừa thì mỏng hơn. Lá và cỏ tươi không nên đắp quá dày vì dễ bết.

Màng phủ nhựa hay rơm rạ tốt hơn?

Màng phủ giữ ẩm và chặn cỏ rất tốt, hợp rau màu, dưa trên liếp theo vụ, nhưng phải thu gom sau vụ. Rơm rạ rẻ, nuôi đất, hợp cây ăn trái và cây lâu năm. Nhiều vườn dùng cả hai cho từng khu khác nhau.

Lớp phủ có làm mối, chuột về vườn không?

Có thể, nhất là khi phủ sát thân và để lâu không kiểm tra. Chừa khoảng hở quanh thân, vén lớp phủ kiểm tra định kỳ, dọn chỗ có dấu hiệu tổ mối. Thấy hại nặng thì hỏi cán bộ bảo vệ thực vật địa phương.

Đã phủ gốc thì có cần tưới nữa không?

Vẫn cần, nhưng thường có thể giãn lịch tưới vì đất giữ ẩm lâu hơn. Cách biết là vén lớp phủ, bóp nắm đất ở độ sâu rễ: đất vón cục là còn ẩm, đất rời như bột là cần tưới.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138