ThichUng.comThích Ứng
Phòng bệnh theo mùa thất thường

Bệnh thường gặp sau lũ: tiêu chảy, bệnh ngoài da, đau mắt và cách phòng

Nước rút là lúc bệnh tiêu chảy, bệnh ngoài da và đau mắt dễ lan nhất. Cách giữ nước uống, đồ ăn, tay và mắt sạch trong những ngày dọn nhà, và khi nào cần đi khám.

Vietnamese family seen from a distance scrubbing mud from a tiled floor and rinsing cooking pots in a rural yard after floodwater receded, bright morning light, wet ground

Sau lũ, ba nhóm bệnh hay gặp nhất là bệnh đường tiêu hoá (tiêu chảy, ngộ độc do nước và đồ ăn nhiễm bẩn), bệnh ngoài da (nấm, viêm da, nhiễm trùng vết xước) và bệnh về mắt như đau mắt đỏ. Cả ba đều phòng được phần lớn bằng bốn việc: uống nước đã đun sôi hoặc đã xử lý đúng cách, bỏ đồ ăn đã ngâm nước lũ, rửa tay bằng xà phòng, và giữ da, mắt khô sạch trong những ngày dọn nhà.

Lũ ở nhiều vùng không còn theo đúng nhịp như trước: có năm đến sớm, có năm dồn dập nhiều đợt, có nơi trước ít ngập nay ngập. Mỗi lần nước rút, cả nhà lại bước vào một đợt dọn dẹp dài, và đó cũng là lúc dễ ốm nhất. Phần dưới đi theo thứ tự việc cần làm, kèm dấu hiệu phải đưa người bệnh đi khám.

Vì sao ngay sau khi nước rút lại dễ ốm hơn lúc đang lũ

Trong lúc nước đang lên, cả nhà tập trung giữ người và tài sản. Khi nước rút, bùn non phủ khắp sàn, giếng và bể nước bị nước lũ tràn vào, nhà vệ sinh và chuồng trại có thể đã ngập, rác và xác động vật trôi dạt về. Mầm bệnh từ phân, nước thải và rác theo bùn đi vào mọi ngóc ngách, trong khi người dân phải lội, cọ, rửa liên tục nhiều ngày.

Cùng lúc đó, sức đề kháng của nhiều người giảm: thiếu ngủ, ăn uống tạm bợ, làm việc nặng, ngâm nước lâu. Trẻ nhỏ chơi đùa trong bùn nước, người già khó giữ vệ sinh khi nhà vệ sinh còn hỏng. Đây là lý do cơ quan y tế thường dặn đặc biệt chú ý khoảng vài tuần sau lũ, chứ không chỉ những ngày nước còn cao.

Hiểu được điều này giúp gia đình sắp thứ tự việc làm cho đúng. Việc đầu tiên khi về lại nhà không phải là dọn đồ đạc, mà là bảo đảm có nước uống sạch và chỗ đi vệ sinh tạm hợp vệ sinh cho cả nhà. Có hai thứ này, mọi việc dọn dẹp sau đó mới an toàn.

Ở những nơi lũ ngày càng thất thường, nhiều hộ đã chủ động để sẵn một thùng đồ dùng riêng cho sau lũ: xà phòng, găng tay cao su, ủng, chất khử khuẩn dùng cho gia đình, can nước sạch. Thùng này cất ở chỗ cao, đến lúc cần là có ngay, không phải chạy đi mua giữa lúc chợ còn chưa họp lại.

Nước uống và nước sinh hoạt: việc đầu tiên khi về nhà

Coi mọi nguồn nước bị ngập là nước bẩn. Giếng, bể, lu bị nước lũ tràn vào đều phải coi là đã nhiễm bẩn, kể cả khi nhìn trong. Không uống, không nấu ăn, không đánh răng bằng nước đó cho tới khi được xử lý.

Đun sôi là cách chắc chắn nhất trong nhà. Nước để uống và nấu ăn nên đun sôi kỹ. Nước đục thì để lắng, gạn lấy phần trong rồi mới đun. Bình chứa nước đã đun phải rửa sạch và đậy nắp.

Khử khuẩn theo hướng dẫn của cơ quan y tế. Sau lũ, trạm y tế xã, phường thường phát hoá chất khử khuẩn nước kèm hướng dẫn cách dùng. Làm đúng lượng và thời gian chờ được hướng dẫn, không tự pha theo ước lượng, vì ít quá thì không đủ diệt khuẩn, nhiều quá thì có hại.

Giếng cần được làm sạch đúng quy trình. Giếng bị ngập cần được bơm cạn, làm sạch và khử khuẩn theo hướng dẫn của cán bộ y tế hoặc ngành nước địa phương trước khi dùng lại. Trong lúc chờ, dùng nước đóng bình hoặc nước được cấp phát.

Nước rửa tay riêng. Để sẵn một can nước sạch có vòi, xà phòng bên cạnh, ở ngay chỗ ra vào nhà. Rửa tay trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau mỗi lần dọn bùn rác là việc cắt đường lây hiệu quả nhất.

Đồ ăn nào phải bỏ, đồ nào giữ được sau khi ngập

Tiếc của là lý do nhiều nhà bị ngộ độc sau lũ. Nguyên tắc chung: thứ gì đã ngâm nước lũ mà nước có thể ngấm vào bên trong thì bỏ. Bảng dưới là cách phân loại thường được khuyến cáo, khi phân vân thì chọn bỏ.

Loại đồ ănNếu đã ngâm nước lũGhi chú
Gạo, bột, đậu, đồ khô trong bao, túi giấyBỏNước ngấm vào, dễ mốc, không rửa sạch được
Rau, củ, quả trong vườn bị ngậpBỏ phần đã ngâmTrồng lại hoặc chờ đợt thu sau
Thịt, cá, đồ trong tủ lạnh bị ngập hoặc mất điện lâuBỏKhông ngửi thử để quyết định
Đồ hộp kim loại còn nguyên, không phồng, không móp, không gỉCó thể giữRửa sạch và khử khuẩn vỏ trước khi mở
Chai, lọ nắp vặn, nắp bậtNên bỏNước lũ có thể lọt qua khe nắp
Thức ăn để ở chỗ cao, khô, không chạm nướcGiữ đượcVẫn kiểm mốc, mùi lạ trước khi dùng

Nồi niêu, bát đĩa, thớt bị ngập cần rửa bằng xà phòng, tráng nước sạch rồi trụng nước sôi hoặc khử khuẩn trước khi dùng. Thớt gỗ, đũa gỗ nứt, đồ nhựa trầy xước sâu khó làm sạch, nên thay mới nếu có thể.

Tiêu chảy sau lũ: phòng và theo dõi thế nào

Tiêu chảy sau lũ thường đến từ nước uống, đồ ăn hoặc tay bị nhiễm bẩn. Trẻ nhỏ và người già mất nước nhanh hơn người khoẻ, nên trong nhà có hai nhóm này càng phải giữ kỹ ba thứ: nước đã đun sôi, đồ ăn nấu chín ăn ngay, tay rửa xà phòng.

Khi trong nhà có người đi ngoài phân lỏng nhiều lần, việc đầu tiên là cho uống nhiều nước sạch và tìm hỏi nhân viên y tế cách bù nước phù hợp với tuổi và tình trạng người bệnh. Ở nhiều nơi sau lũ, trạm y tế hoặc đoàn y tế lưu động có hướng dẫn và cấp phát đồ bù nước; làm theo đúng hướng dẫn được phát, không tự pha theo ước chừng.

Không tự dùng thuốc cầm tiêu chảy hay kháng sinh theo lời mách, nhất là cho trẻ nhỏ. Tiêu chảy có nhiều nguyên nhân, cách xử lý khác nhau, và việc tự dùng thuốc có thể che mất dấu hiệu nặng. Nhà vệ sinh dùng cho người bệnh cần được dọn thường xuyên, người chăm sóc rửa tay kỹ sau mỗi lần dọn.

Cần đưa đi khám ngay khi người bệnh đi ngoài rất nhiều lần, phân có máu hoặc như nước vo gạo, nôn liên tục không uống được, sốt cao, khát nhiều, mắt trũng, môi khô, tiểu ít, li bì; với trẻ nhỏ, khi bé quấy khóc khác thường, bỏ bú, thóp trũng. Nếu nhiều người trong xóm cùng bị một lúc, báo ngay cho trạm y tế xã hoặc phường để kịp khoanh vùng.

Bệnh ngoài da: giữ da khô là phần lớn việc phòng

Mặc đồ bảo hộ khi dọn bùn. Ủng cao su, găng tay, quần áo dài giúp da không tiếp xúc trực tiếp với bùn và nước bẩn. Bùn sau lũ có thể lẫn mảnh kính, đinh, mảnh tôn, nên không đi chân trần.

Tắm và thay đồ khô sau mỗi buổi dọn. Sau mỗi buổi làm, tắm bằng nước sạch, lau khô người, nhất là các nếp gấp như bẹn, nách, kẽ chân. Quần áo ướt mồ hôi và nước bẩn không mặc lại, giặt và phơi khô hẳn.

Vết xước nhỏ cũng phải rửa ngay. Mọi vết trầy, vết cắt dù nhỏ đều rửa bằng nước sạch và xà phòng, sát khuẩn, che bằng băng sạch, và tránh cho ngâm lại vào nước bẩn. Vết thương sâu, bẩn hoặc do vật gỉ đâm cần tới cơ sở y tế để được xử lý và hỏi về phòng uốn ván.

Ngứa, đỏ, mụn nước kéo dài thì đi khám. Không tự bôi thuốc theo lời mách, nhất là các loại thuốc mỡ không rõ thành phần. Da đỏ, sưng, nóng, đau tăng, chảy mủ hoặc kèm sốt là dấu hiệu nhiễm trùng, cần khám ngay.

Chăn màn, quần áo ngập phải giặt kỹ. Đồ vải ngâm nước lũ giặt bằng xà phòng, phơi nắng thật khô. Đồ không giặt được như nệm bông ngấm nước lâu, nên cân nhắc bỏ vì dễ mốc và là ổ nấm.

Đau mắt đỏ và giữ mắt sạch trong những ngày dọn nhà

Đau mắt đỏ thường lây qua tay dụi mắt, khăn mặt dùng chung, nước bẩn bắn vào mắt. Sau lũ, nhiều gia đình sống chen chúc, dùng chung khăn, chung chậu rửa mặt, nên chỉ một người bị là cả nhà dễ bị theo. Biểu hiện hay gặp là mắt đỏ, cộm như có cát, chảy nước mắt hoặc ghèn, mí mắt sưng.

Việc phòng khá đơn giản: mỗi người một khăn mặt riêng, giặt và phơi nắng hằng ngày; rửa tay trước khi chạm vào mắt; khi dọn bùn, xịt rửa nhà, nên đeo kính để tránh nước bẩn bắn vào mắt. Người đang đau mắt nên hạn chế tiếp xúc gần với người khác, không dùng chung đồ dùng cá nhân.

Không tự nhỏ các loại thuốc mắt mua theo lời mách hay dùng lá cây đắp lên mắt. Có những loại thuốc nhỏ mắt nếu dùng không đúng có thể làm bệnh nặng thêm. Đi khám khi mắt đau nhiều, nhìn mờ, sợ ánh sáng, ghèn nhiều có màu, hoặc sau vài ngày không đỡ; trẻ sơ sinh có biểu hiện ở mắt thì đi khám ngay.

Ngoài ba nhóm trên, sau lũ cũng cần để ý các bệnh khác: sốt kéo dài, đau cơ bắp chân sau khi lội nước (xem bài về bệnh do chuột lây qua nước ngập trên trang), ho sốt do nhiễm lạnh. Nguyên tắc chung không đổi: sốt cao, khó thở, li bì, lú lẫn là đi khám ngay.

Tuần đầu sau lũ: thứ tự việc làm cho cả nhà

Danh sách dưới đây giúp gia đình không bỏ sót việc liên quan tới sức khoẻ trong những ngày bận rộn nhất. Làm theo thứ tự, việc nào xong thì gạch.

  1. Ngày đầu: kiểm tra điện an toàn trước khi vào nhà, chuẩn bị nước uống sạch và chỗ đi vệ sinh tạm, chỗ rửa tay có xà phòng.
  2. Ngày đầu đến ngày thứ hai: phân loại và bỏ đồ ăn đã ngâm nước, rửa và khử khuẩn dụng cụ nấu ăn.
  3. Khi dọn bùn: mặc ủng, găng, quần áo dài, đeo khẩu trang và kính; người có vết thương hở, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ không tham gia lội bùn.
  4. Mỗi tối: tắm, lau khô người, kiểm tra vết xước ở tay chân, thay đồ khô; giặt đồ bẩn riêng.
  5. Trong tuần: dọn vật chứa nước đọng quanh nhà để tránh muỗi đẻ, vì sau lũ muỗi thường tăng.
  6. Theo dõi sức khoẻ từng người: ai sốt, tiêu chảy, đau mắt, ngứa da thì ghi lại, có dấu hiệu nặng thì đưa đi khám ngay.
  7. Theo dõi thông báo của trạm y tế xã hoặc phường về nước sạch, phun khử khuẩn, khám lưu động.

Những hộ có người già, người bệnh mạn tính cần nhớ giữ thuốc đang dùng theo đơn ở chỗ khô ráo. Nếu thuốc bị ngập hoặc mất, liên hệ cơ sở y tế đang theo dõi người bệnh để được cấp lại, không tự đổi sang thuốc khác.

Câu hỏi thường gặp

Nước giếng sau lũ trông trong thì có uống được không?

Không nên. Nước lũ tràn vào giếng có thể mang theo vi khuẩn từ phân, nước thải mà mắt thường không thấy. Giếng cần được làm sạch và khử khuẩn theo hướng dẫn của cán bộ y tế hoặc ngành nước. Trong lúc chờ, dùng nước đun sôi kỹ, nước đóng bình hoặc nước được cấp phát.

Gạo bị ngâm nước lũ đem phơi khô lại có ăn được không?

Không nên. Nước lũ ngấm vào bên trong hạt và bao, mang theo vi khuẩn và dễ làm gạo mốc. Phơi khô không loại được những thứ này. Đồ khô trong bao, túi giấy đã ngâm nước lũ nên bỏ, dù tiếc. Chỉ giữ đồ để ở chỗ cao không chạm nước.

Sau lũ bị tiêu chảy khi nào phải đưa đi viện?

Đưa đi khám ngay khi đi ngoài rất nhiều lần, phân có máu hoặc như nước vo gạo, nôn liên tục không uống được, sốt cao, mắt trũng, tiểu ít, li bì. Trẻ nhỏ quấy khóc, bỏ bú, người già mệt lả cũng cần khám sớm vì hai nhóm này mất nước rất nhanh.

Đau mắt đỏ sau lũ có tự khỏi không?

Nhiều trường hợp nhẹ có thể đỡ dần, nhưng không nên tự nhỏ thuốc theo lời mách hay đắp lá. Đi khám khi mắt đau nhiều, nhìn mờ, sợ ánh sáng, ghèn có màu hoặc không đỡ sau vài ngày. Mỗi người dùng khăn riêng và rửa tay thường xuyên để không lây cho cả nhà.

Dọn bùn sau lũ cần mặc gì để bảo vệ da?

Nên đi ủng cao su, đeo găng tay, mặc quần áo dài và đeo khẩu trang, kính khi xịt rửa. Bùn có thể lẫn mảnh kính, đinh, tôn sắc nên không đi chân trần. Sau mỗi buổi làm, tắm bằng nước sạch, lau khô nếp da và thay đồ khô.

Sau lũ bao lâu thì vẫn cần đề phòng bệnh?

Nên chú ý ít nhất vài tuần sau khi nước rút, vì đây là lúc dọn dẹp nhiều, nước và đồ ăn dễ nhiễm bẩn, muỗi tăng. Một số bệnh như bệnh do chuột lây qua nước có thể xuất hiện sau vài ngày tới vài tuần, nên sốt kéo dài sau lũ cần đi khám.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138