ThichUng.comThích Ứng
Phòng bệnh theo mùa thất thường

Muỗi nhiều hơn khi trời ấm lên: cách giảm muỗi trong nhà và quanh vườn

Trời ấm kéo dài làm mùa muỗi dài thêm. Cách giảm muỗi theo từng loại: dọn cống rãnh, bụi rậm, ao vườn, chắn cửa, dùng quạt và màn, để cả nhà ít bị đốt quanh năm.

Elderly Vietnamese man seen from behind trimming dense shrubs beside a garden drainage ditch at dusk, small fish pond nearby, warm low sunlight and green leaves

Muốn giảm muỗi khi trời ấm kéo dài, hộ gia đình cần làm cùng lúc hai việc: cắt chỗ muỗi đẻ (nước đọng, cống rãnh tắc, ao tù, vật chứa nước) và cắt chỗ muỗi trú (bụi rậm sát nhà, góc tối ẩm, đống đồ lộn xộn). Trong nhà thì chắn cửa bằng lưới, ngủ màn, dùng quạt, còn hoá chất chỉ là phần hỗ trợ khi đã làm hai việc trên.

Nhiều gia đình nhận thấy mấy năm nay muỗi xuất hiện sớm hơn, kéo dài hơn, có khi gần như quanh năm. Đây là điều phù hợp với xu thế trời ấm hơn và mưa thất thường mà cơ quan khí tượng nhiều lần nêu: muỗi sinh sản nhanh hơn khi ấm, và mỗi trận mưa trái mùa lại để lại chỗ đẻ mới. Bài này tập trung vào cách sắp xếp nhà và vườn để muỗi ít có chỗ sống, không chỉ đối phó từng đêm.

Biết loại muỗi để biết dọn ở đâu

Không phải muỗi nào cũng giống nhau. Ba nhóm hay gặp quanh nhà ở Việt Nam có chỗ đẻ và giờ đốt khác nhau, nên cách giảm cũng khác.

Nhóm muỗiĐẻ ở đâuĐốt lúc nàoLiên quan bệnh gì
Muỗi vằn (thân sọc đen trắng)Nước sạch đứng yên trong vật chứa: lu, chậu, lốp xeBan ngày, sáng sớm và chiều tốiSốt xuất huyết và một số bệnh do virus khác
Muỗi nhà (màu nâu xám)Nước bẩn: cống rãnh, hố ga, ao tù, nước thảiChủ yếu ban đêmGây ngứa, mất ngủ; một số loài liên quan viêm não Nhật Bản
Muỗi ở ruộng lúa, vùng chăn nuôiRuộng nước, mương, ao gần chuồng trạiChiều tối và đêmLiên quan viêm não Nhật Bản
Muỗi ở vùng rừng núi, ven suốiSuối nước trong, vũng nước có nắngĐêmSốt rét ở một số vùng

Nhà ở phố thường khổ vì muỗi nhà từ cống rãnh, còn nhà vườn gặp cả muỗi vằn trong vật chứa lẫn muỗi từ ao, ruộng. Nhìn xem muỗi đốt nhiều vào giờ nào trong nhà mình giúp đoán được nguồn chính nằm ở đâu.

Vì sao trời ấm làm muỗi nhiều và lâu hơn

Muỗi là loài máu lạnh, tốc độ lớn của trứng, lăng quăng và cả hoạt động của muỗi trưởng thành phụ thuộc nhiều vào nhiệt độ. Khi trời ấm, vòng đời từ trứng tới muỗi ngắn lại, số lứa trong một năm tăng lên. Mùa đông ấm, ít đợt rét đậm ở miền Bắc nghĩa là muỗi bị gián đoạn ít hơn, mùa muỗi kéo dài thêm ở cả hai đầu.

Mưa thất thường cũng góp phần. Một trận mưa lớn giữa mùa khô để lại vũng nước ở khắp nơi, đúng lúc người dân đã quen nghĩ hết mùa mưa nên không dọn. Ngược lại, hạn kéo dài làm nhiều nhà trữ nước trong lu, bồn, thùng nhiều hơn, và nếu không đậy kín thì đó lại là chỗ đẻ lý tưởng.

Đô thị hoá nhanh thêm một lớp vấn đề: hệ thống thoát nước quá tải, hố ga tắc, công trình bỏ dở đọng nước, khu đất trống mọc cỏ. Những chỗ này nằm ngoài hàng rào từng nhà nhưng muỗi từ đó bay vào nhà hằng đêm.

Hiểu như vậy để thấy việc giảm muỗi không còn là chuyện mấy tháng hè mà nên là nếp sinh hoạt quanh năm, với cường độ tăng lên vào những lúc mưa nhiều xen nắng ấm. Tin vui là phần lớn việc cần làm đều rẻ, chỉ cần đều tay.

Quanh vườn và sân: cắt chỗ đẻ và chỗ trú

Phát quang bụi rậm sát nhà. Muỗi trưởng thành ban ngày trú trong bụi cây rậm, dưới tán lá thấp, góc tường ẩm. Tỉa cây thấp sát nhà cho thoáng, cắt cỏ cao quanh sân, dọn đống lá mục. Không cần chặt cây bóng mát, chỉ cần tỉa cho gió và nắng lọt vào gốc.

Khơi thông rãnh và mương. Rãnh nước quanh nhà bị lá rụng, rác chặn thành vũng tù là chỗ muỗi nhà đẻ. Khơi thông định kỳ, nhất là sau mỗi trận mưa lớn. Mương có nước chảy liên tục ít muỗi hơn hẳn mương nước đứng.

Ao vườn có cá. Ao nhỏ, bể nước trong vườn nên thả cá ăn lăng quăng, giữ bờ ao gọn, vớt bớt bèo phủ kín mặt nước. Ao có cá và nước lưu thông ít khi thành ổ muỗi.

Gom đồ phế thải. Lốp xe, vỏ chai, can nhựa, vỏ dừa, chậu vỡ trong vườn là chỗ đọng nước sau mưa. Gom lại, cất nơi có mái hoặc bỏ đi theo lịch thu gom.

Sửa chỗ đọng nước cố định. Sân lún, mái tôn võng, chân tường lõm thường đọng nước sau mỗi trận mưa. Đổ đầy, san phẳng, làm rãnh dẫn nước đi là giải pháp một lần dùng lâu dài.

Trong nhà: chắn, thổi, gọn

Lưới chắn cửa sổ và cửa đi. Đây là khoản đầu tư hiệu quả nhất trong mùa nóng, vì cho phép mở cửa đón gió mà không đón muỗi. Kiểm lưới định kỳ, vá ngay chỗ rách, chú ý khe hở giữa khung cửa và tường.

Quạt là công cụ chống muỗi bị đánh giá thấp. Muỗi bay yếu, gió quạt thổi đều làm muỗi khó đậu vào người. Quạt đứng hướng vào chỗ ngồi buổi tối, quạt trần ở phòng ngủ vừa đỡ nóng vừa đỡ muỗi.

Ngủ màn, kể cả ban ngày với trẻ nhỏ. Màn vẫn là cách bảo vệ rẻ và chắc. Màn có tẩm hoá chất xua muỗi được ngành y tế phát ở một số vùng có sốt rét; dùng đúng hướng dẫn được phát.

Dọn góc tối, gầm giường, sau tủ. Muỗi thích trú trong góc tối, sau rèm, dưới gầm giường, chỗ treo quần áo. Nhà gọn, quần áo cất vào tủ, rèm vén lên ban ngày giúp giảm chỗ muỗi ẩn.

Nhà vệ sinh và ống thoát nước. Ống thoát nước sàn ít dùng, bể nước nhà vệ sinh, khay hứng nước máy lạnh có thể có lăng quăng. Đậy nắp ống thoát sàn khi không dùng, đổ khay hứng nước hằng tuần.

Hoá chất, nhang muỗi, vợt điện: dùng thế nào cho đúng

Các sản phẩm xua và diệt muỗi bán sẵn có thể giúp giảm muỗi trong những đêm nhiều, nhưng không thay được việc dọn chỗ đẻ. Khi dùng, nên chọn sản phẩm đã được cấp phép, đọc kỹ hướng dẫn trên bao bì, đặc biệt là phần dành cho trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người có bệnh hô hấp.

Nhang muỗi và các loại đốt cho khói nên dùng ở nơi thoáng, không đốt trong phòng kín, không đặt gần đầu người ngủ, nhất là trẻ nhỏ và người hay hen, ho. Bình xịt diệt côn trùng xịt khi không có người trong phòng, đóng cửa một lúc rồi mở thoáng trước khi vào lại; không xịt lên thức ăn, bát đĩa, đồ chơi trẻ em.

Vợt điện bắt muỗi tiện cho những con lọt vào nhà, nhưng để ngoài tầm tay trẻ nhỏ. Các loại thiết bị phát sóng âm đuổi muỗi được quảng cáo nhiều nhưng hiệu quả còn bị nghi ngờ; đừng dựa vào chúng mà bỏ màn và lưới.

Không tự pha thuốc trừ sâu nông nghiệp để phun muỗi trong nhà. Thuốc trừ sâu làm cho đồng ruộng không dùng cho nơi ở, có thể gây ngộ độc cho người và vật nuôi. Khi khu dân cư có ổ dịch, việc phun diệt muỗi do ngành y tế tổ chức, gia đình chỉ cần chuẩn bị nhà theo hướng dẫn.

Muỗi và bệnh: những dấu hiệu không được chủ quan

Phần lớn vết muỗi đốt chỉ ngứa vài hôm. Nhưng trong mùa muỗi kéo dài, cả nhà nên nhớ những tình huống dưới đây cần đi khám, không tự xử lý ở nhà.

  • Sốt cao đột ngột trong mùa có sốt xuất huyết ở địa phương, nhất là kèm đau đầu, đau người, đau sau hốc mắt.
  • Trẻ sốt cao kèm đau đầu, nôn, co giật, li bì hoặc thay đổi tính cách đột ngột, đặc biệt ở vùng có ruộng lúa và chăn nuôi heo.
  • Sốt rét run từng cơn sau khi đi rừng, ngủ rẫy hoặc về từ vùng có sốt rét.
  • Vết đốt sưng to, đỏ, nóng, đau tăng, có mủ do gãi trầy, kèm sốt.
  • Nổi mề đay toàn thân, sưng môi mắt, khó thở sau khi bị côn trùng đốt: gọi cấp cứu ngay.

Về phòng bệnh, viêm não Nhật Bản có vắc xin trong chương trình tiêm chủng. Gia đình có trẻ nhỏ nên kiểm sổ tiêm chủng và hỏi trạm y tế hoặc cơ sở tiêm chủng về lịch tiêm phù hợp, thay vì tự đoán. Người sắp đi làm, đi học ở vùng có sốt rét nên hỏi cơ sở y tế về cách phòng trước khi đi.

Một lịch giảm muỗi đơn giản theo mùa

Thay vì đợi muỗi nhiều mới xử lý, có thể theo một lịch quen tay trong năm. Điều chỉnh theo vùng: miền Nam mùa mưa dài, miền Bắc thêm phần mùa xuân nồm ẩm.

  1. Hằng tuần: đổ nước đọng, đậy lu bồn, thay nước bình hoa, đổ khay hứng nước máy lạnh.
  2. Sau mỗi trận mưa lớn, kể cả mưa trái mùa: đi một vòng sân vườn, máng xối, rãnh nước.
  3. Hằng tháng: tỉa bụi rậm sát nhà, khơi thông rãnh, vớt bèo ao, kiểm lưới cửa.
  4. Đầu mùa mưa: sửa chỗ đọng nước cố định như sân lún, mái võng; gom bỏ đồ phế thải tích lại.
  5. Khi trời ấm bất thường giữa mùa lạnh: không cất màn và lưới vội, vẫn dọn nước đọng như mùa hè.
  6. Khi địa phương có đợt ra quân vệ sinh môi trường: tham gia dọn cống rãnh, bãi đất trống chung với thôn xóm, tổ dân phố.

Ghi lại những tuần muỗi nhiều bất thường cùng với thời tiết lúc đó. Sau một hai năm, gia đình sẽ có cảm nhận riêng về thời điểm cần làm mạnh tay hơn, hữu ích hơn mọi lời khuyên chung.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao mấy năm nay muỗi xuất hiện cả mùa đông?

Mùa đông ấm hơn, ít đợt rét đậm làm muỗi ít bị gián đoạn sinh sản, còn mưa trái mùa để lại nước đọng. Muỗi nhà từ cống rãnh và nước thải trong khu dân cư đông cũng có chỗ đẻ quanh năm. Vì vậy nên giữ thói quen dọn nước đọng và ngủ màn cả trong mùa lạnh.

Muỗi trong nhà nhiều về đêm thường từ đâu ra?

Muỗi đốt nhiều về đêm ở khu phố thường là muỗi nhà, đẻ ở cống rãnh, hố ga, nước thải. Khơi thông rãnh quanh nhà, đậy nắp ống thoát sàn, gắn lưới chắn cửa và cùng tổ dân phố báo các hố ga tắc giúp giảm rõ rệt.

Thả cá vào lu nước có giúp diệt lăng quăng không?

Có, với các vật chứa lớn khó đổ như bể cảnh, hòn non bộ, ao nhỏ, bể nước dùng tưới vườn. Cá nhỏ ăn lăng quăng giúp cắt vòng đời muỗi. Lu nước sinh hoạt thì tốt nhất vẫn là đậy kín và súc rửa thành định kỳ.

Đốt nhang muỗi trong phòng ngủ có hại không?

Khói nhang muỗi có thể gây kích ứng đường thở, nhất là với trẻ nhỏ và người hay hen, ho. Nếu dùng, đặt ở nơi thoáng, xa đầu người ngủ, không đốt trong phòng đóng kín. Màn, lưới chắn cửa và quạt là cách an toàn hơn cho phòng ngủ.

Có nên tự pha thuốc trừ sâu để phun muỗi quanh nhà không?

Không. Thuốc trừ sâu dùng cho đồng ruộng không dành cho nơi ở và có thể gây ngộ độc cho người, vật nuôi. Việc phun diệt muỗi khi có ổ dịch do ngành y tế tổ chức. Gia đình nên tập trung dọn chỗ đẻ, chỗ trú của muỗi và chắn muỗi vào nhà.

Trẻ nhỏ ở gần ruộng lúa có cần tiêm phòng gì không?

Viêm não Nhật Bản là bệnh có vắc xin trong chương trình tiêm chủng, liên quan tới muỗi ở vùng ruộng lúa và chăn nuôi. Phụ huynh nên kiểm sổ tiêm chủng của con và hỏi trạm y tế hoặc cơ sở tiêm chủng về lịch tiêm phù hợp với tuổi của trẻ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138