ThichUng.comThích Ứng
Sinh kế, dự phòng và cộng đồng

Quỹ dự phòng rủi ro của gia đình: để dành cho mùa thiên tai mà không vay nóng

Quỹ dự phòng giúp gia đình qua vài tuần đầu sau bão lũ, mất mùa mà không phải vay nóng. Cách tính mức cần có, góp dần theo mùa vụ, cất ở đâu và khi nào được dùng.

Vietnamese grandmother and granddaughter seen from behind sorting sacks of rice and seed jars on a raised wooden shelf inside a rural kitchen, warm window light

Quỹ dự phòng rủi ro của gia đình là một khoản tiền và một ít hiện vật như gạo, giống, thức ăn chăn nuôi được để riêng, chỉ dùng khi có biến cố như bão lũ, mất mùa, ốm đau, để cả nhà qua được vài tuần đầu mà không phải vay nóng hay bán tài sản giá rẻ. Quỹ không cần lớn ngay; điều quan trọng là có, để riêng, và cả nhà cùng biết luật dùng.

Bài này giúp gia đình tính mức quỹ hợp với mình, góp dần theo nhịp mùa vụ, chọn chỗ cất an toàn trước nước và trộm, và nhận ra những khoản vay nguy hiểm thường tìm tới đúng lúc gia đình yếu nhất. Bài không khuyên đầu tư hay vay mượn bất kỳ hình thức nào.

Quỹ dự phòng khác tiền tiết kiệm ở chỗ nào

Nhiều gia đình có để dành, nhưng là để dành cho một việc đã định trước: sửa nhà, mua xe, cưới hỏi, học phí. Khi thiên tai tới, khoản đó bị rút ra, việc đã định bị hoãn, và gia đình vừa mất mùa vừa mất luôn kế hoạch. Quỹ dự phòng thì khác: nó được lập ra chính là để dùng cho những lúc không định trước, và không được tiêu vào việc khác.

Sự khác nhau này nghe thì nhỏ, nhưng nó quyết định cách gia đình phản ứng khi có biến. Có quỹ dự phòng, gia đình không phải bán non đàn heo, không phải bán lúa ngay khi giá thấp nhất, không phải đi vay của người cho vay lãi cao. Có thời gian để chờ tiền hỗ trợ, chờ nước rút, chờ vụ sau, và có thể quyết định bình tĩnh.

Quỹ dự phòng cũng khác bảo hiểm. Bảo hiểm, nếu có, chỉ chi trả cho một số rủi ro trong hợp đồng và thường cần thời gian giám định. Quỹ của gia đình thì dùng được ngay, cho bất kỳ việc khẩn cấp nào. Hai thứ bổ sung cho nhau, không thay nhau được.

Tính mức quỹ cần có: bắt đầu từ chi tiêu thiết yếu

Không có con số chung cho mọi nhà. Cách tính đơn giản là ghi ra các khoản phải chi mỗi tháng dù có chuyện gì xảy ra, cộng lại, rồi nhân với số tuần hoặc số tháng mà gia đình muốn tự đứng được.

Khoản chi thiết yếuGhi chú khi tínhCó thể thay bằng hiện vật không
Ăn uống cơ bảnGạo, mắm muối, rau, đồ khô cho cả nhàMột phần, nếu trữ gạo và đồ khô
Thuốc đang dùng theo đơnNgười già, người bệnh mạn tính không được ngắt thuốcKhông, cần tiền hoặc thuốc dự trữ theo đơn
Học phí, đi lại của conKhoản dễ bị bỏ quên khi tínhKhông
Thức ăn cho vật nuôiGiữ đàn qua thời gian khóMột phần, nếu trữ thức ăn thô
Giống cho vụ sauĐể không phải bỏ vụ hoặc mua chịu giá caoCó, nếu giữ giống tốt
Sửa chữa nhỏ sau bãoTấm lợp, dây điện, cửaMột phần, nếu trữ sẵn vật tư

Mục tiêu ban đầu nhiều nhà đặt là đủ chi thiết yếu trong khoảng một tháng, rồi nâng dần lên hai ba tháng khi có điều kiện. Đó là mốc tham khảo, không phải quy định; nhà có thu nhập bấp bênh hơn thì cần quỹ dày hơn.

Góp dần theo nhịp mùa vụ

Với hộ nông dân, tiền vào thường dồn sau mỗi lần thu hoạch hoặc bán đàn. Lúc đó là lúc dễ góp quỹ nhất, vì nếu để qua vài tuần, tiền sẽ được tiêu vào những việc đang chờ. Một cách nhiều nhà làm là quy định trước: mỗi lần bán lúa, bán heo, bán trái thì trích ngay một phần nhỏ cố định cho quỹ, trước khi tính tới việc khác.

Phần trích không cần lớn. Một khoản nhỏ nhưng đều đặn qua vài vụ sẽ thành một quỹ đáng kể, và quan trọng hơn là tạo thói quen. Nhà có người đi làm công hay có lương thì góp theo tháng sẽ đều hơn. Nhà buôn bán nhỏ thì có thể trích một phần nhỏ doanh thu mỗi tuần.

Năm được mùa nên góp nhiều hơn năm thường. Đó là lúc dễ bị cám dỗ sửa nhà, mua sắm, nhưng một năm thuận trời là cơ hội hiếm để làm dày quỹ cho những năm sau. Khi quỹ đã đạt mức mục tiêu, phần dư mới chuyển sang những kế hoạch khác của gia đình.

Một cách nhắc khéo là để quỹ ở chỗ không tiện rút: không để chung ví đi chợ, không để chung tài khoản dùng hằng ngày.

Cất quỹ ở đâu cho an toàn

Chia làm hai phần. Một phần nhỏ tiền mặt để dùng ngay trong vài ngày đầu khi mất điện, mất sóng, cây rút tiền không hoạt động. Phần lớn hơn để ở nơi an toàn hơn tiền mặt trong nhà, như tài khoản tiết kiệm rút được khi cần, không phải loại khoá kỳ hạn dài.

Tiền mặt cất trong túi chống nước. Cho vào túi nilon dày hai lớp hoặc hộp kín, để ở chỗ cao, cùng với giấy tờ quan trọng. Nhiều nhà vùng lũ đã mất tiền mặt vì cất dưới gầm giường hay trong tủ thấp.

Không dồn tất cả vào một chỗ. Không để toàn bộ quỹ trong nhà vì có thể mất do nước, cháy hoặc trộm. Cũng không để toàn bộ ở nơi phải đi xa mới rút được khi đường bị chia cắt.

Cẩn trọng với các hình thức góp vốn truyền miệng. Hụi, họ, góp vốn với người quen hứa lãi cao từng nhiều lần đổ vỡ, cả làng mất tiền. Quỹ dự phòng cần chắc chắn, rút được, không cần sinh lời cao. Đừng đặt quỹ dự phòng vào nơi mình không kiểm soát được.

Giữ bản sao giấy tờ. Chụp ảnh căn cước, sổ tiết kiệm, giấy tờ đất, lưu ở điện thoại của hai người trong nhà và gửi một bản cho người thân ở xa.

Vì sao vay nóng làm mùa khó thêm khó

Sau thiên tai, gia đình cần tiền gấp và ít ai cho vay lúc đó. Chính khoảng trống này là nơi các khoản vay lãi rất cao, vay qua ứng dụng không rõ nguồn gốc, cho vay góp ngày tìm tới. Họ cho vay nhanh, không cần thủ tục, nhưng lãi cộng dồn rất nhanh và cách đòi nợ có thể gây áp lực nặng lên cả nhà.

Vài dấu hiệu nhận ra khoản vay nguy hiểm: không có hợp đồng rõ ràng hoặc hợp đồng ghi khác lời nói; đòi giữ căn cước bản gốc hay giấy tờ đất; trừ trước một phần tiền ngay khi giải ngân; tính lãi theo ngày; đòi truy cập danh bạ điện thoại. Gặp một trong những dấu hiệu đó, gia đình nên dừng lại và hỏi người thân hoặc chính quyền địa phương trước.

Bài này không khuyên vay hay không vay bất kỳ khoản nào. Nếu gia đình thật sự cần vay, hãy hỏi các kênh chính thức và những chương trình hỗ trợ sau thiên tai theo quy định hiện hành ở UBND xã hoặc phường. Nhưng cách tốt nhất vẫn là có sẵn một quỹ nhỏ, để không phải đứng trước lựa chọn đó.

Khi đã phải dùng quỹ: chi theo thứ tự nào

Lúc biến cố xảy ra, áp lực chi tiêu tới từ nhiều phía cùng lúc. Có sẵn một thứ tự ưu tiên giúp gia đình không tiêu hết quỹ vào việc chưa cần, rồi thiếu tiền cho việc cần hơn ở tuần sau.

  1. Thuốc men, khám chữa bệnh cho người trong nhà, nhất là người già, trẻ nhỏ và người đang dùng thuốc theo đơn.
  2. Ăn uống cơ bản và nước sạch cho cả nhà trong những tuần đầu.
  3. Sửa chữa tối thiểu để nhà ở được an toàn: mái che mưa, cửa đóng được, điện không rò.
  4. Giữ đàn vật nuôi còn lại và giữ giống cho vụ sau, để sinh kế không bị đứt hẳn.
  5. Học hành của con: học phí, sách vở, đi lại, để con không phải nghỉ học vì một mùa xấu.
  6. Những sửa chữa lớn hơn và mua sắm thay thế để sau cùng, khi đã rõ tiền hỗ trợ, tiền bảo hiểm nếu có, và thu nhập vụ sau.

Trong lúc chi, hãy ghi lại từng khoản vào một cuốn sổ nhỏ. Việc ghi giúp cả nhà biết quỹ còn bao nhiêu, đồng thời là bằng chứng nếu cần làm hồ sơ hỗ trợ hay bảo hiểm. Khi chi tới quá nửa quỹ, cả nhà nên ngồi lại xem còn khoản nào hoãn được không, và nguồn thu nào sớm quay lại nhất. Sau mùa khó, việc đầu tiên khi có tiền vào là góp bù quỹ, vì thiên tai không chờ gia đình kịp hồi sức mới tới lần nữa.

Quỹ không chỉ là tiền và luật dùng quỹ

Với nông hộ, một phần quỹ dự phòng tốt nhất là hiện vật: một ít gạo trữ trong thùng kín, giống tốt cho vụ sau để ở chỗ khô cao, thức ăn thô cho trâu bò, vật tư sửa nhà như đinh, dây thép, tấm lợp. Hiện vật không mất giá khi chợ khan hàng sau bão lũ, và dùng ngay được khi đường bị chia cắt.

Quỹ cần có luật dùng mà cả nhà cùng biết. Ví dụ: chỉ dùng khi có thiên tai, ốm đau nặng, mất mùa, mất việc; không dùng cho mua sắm, cưới hỏi hay cho vay lại. Ai được quyết định rút, rút thì báo cho ai. Dùng xong thì ưu tiên góp bù trước mọi kế hoạch khác.

Mỗi năm, nên xem lại quỹ một lần vào trước mùa mưa bão: số tiền còn bao nhiêu, gạo và giống có bị mọt, ẩm không, chi tiêu thiết yếu của gia đình năm nay có tăng không. Việc xem lại chỉ mất một buổi tối, nhưng giữ cho quỹ luôn sẵn sàng đúng lúc cần.

Câu hỏi thường gặp

Quỹ dự phòng gia đình nên có bao nhiêu là đủ?

Không có con số chung. Cách tính là cộng chi tiêu thiết yếu mỗi tháng rồi nhân với số tháng gia đình muốn tự đứng được. Nhiều nhà bắt đầu với mục tiêu khoảng một tháng rồi nâng dần, nhà có thu nhập bấp bênh cần quỹ dày hơn.

Nên để quỹ dự phòng bằng tiền mặt hay gửi tiết kiệm?

Nên chia hai phần: một ít tiền mặt cất trong túi chống nước ở chỗ cao để dùng khi mất điện mất sóng, phần lớn hơn ở tài khoản rút được khi cần. Không nên dồn hết vào một chỗ.

Có nên dùng hụi họ làm quỹ dự phòng không?

Quỹ dự phòng cần chắc chắn và rút được ngay, trong khi các hình thức góp vốn truyền miệng từng nhiều lần đổ vỡ. Gia đình nên đặt quỹ ở nơi mình kiểm soát được, không cần sinh lời cao.

Nhà thu nhập thấp có lập quỹ dự phòng được không?

Được, bắt đầu từ khoản rất nhỏ trích đều sau mỗi lần thu hoạch hoặc mỗi tháng, cộng với dự trữ hiện vật như gạo, giống, thức ăn thô. Thói quen góp đều quan trọng hơn số tiền ban đầu.

Dấu hiệu nào cho thấy một khoản vay là tín dụng đen?

Không có hợp đồng rõ ràng, đòi giữ giấy tờ bản gốc, trừ tiền trước khi giải ngân, tính lãi theo ngày, đòi truy cập danh bạ điện thoại. Gặp dấu hiệu đó nên dừng lại và hỏi người thân hoặc chính quyền địa phương.

Khi nào được rút quỹ dự phòng ra dùng?

Khi có biến cố đúng như luật cả nhà đã thống nhất: thiên tai, ốm đau nặng, mất mùa, mất việc. Không dùng cho mua sắm hay cho vay lại, và dùng xong thì ưu tiên góp bù trước các kế hoạch khác.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138