ThichUng.comThích Ứng
Nước ngọt mùa hạn mặn

Nước giếng bị nhiễm mặn: nhận biết bằng cách nào và nên làm gì tiếp theo

Dấu hiệu nước giếng bị nhiễm mặn, cách xác nhận bằng bút đo hoặc gửi mẫu, vì sao giếng bị mặn và những việc nên làm, không nên làm khi giếng nhà mình chuyển lợ.

A Vietnamese farmer in a conical hat lowers a small bucket on a rope into an old brick well in a sunny coastal garden of coconut palms, shot over his shoulder

Nước giếng bị nhiễm mặn thường lộ ra qua vị lợ, xà phòng khó tạo bọt, cặn trắng trong ấm đun và cây tưới bị cháy mép lá; muốn chắc thì đo bằng bút đo độ dẫn điện hoặc gửi mẫu cho đơn vị có chức năng xét nghiệm. Khi đã xác nhận giếng mặn, việc đầu tiên là ngừng dùng nước đó để uống và nấu, chuyển sang nguồn khác, rồi mới tính chuyện giếng.

Điều không nên làm là tự khoan sâu thêm hay khoan giếng mới ngay bên cạnh khi chưa hỏi ai. Ở nhiều vùng ven biển, khoan sai tầng có thể làm giếng mặn hơn và làm hỏng nguồn nước chung của cả xóm. Bài này đi theo thứ tự: nhận biết, xác nhận, hiểu nguyên nhân, rồi các việc nên làm.

Những dấu hiệu nước giếng đang bị mặn

Nhiễm mặn thường đến từ từ, nên nhiều nhà chỉ nhận ra khi đã khá nặng. Để ý những dấu hiệu sau, nhất là vào cuối mùa khô:

  • Vị lợ hoặc mằn mặn khi nếm nước chưa đun. Người quen uống nước giếng nhà thường nhận ra sớm nhất, nhưng vị giác mỗi người khác nhau nên không thể chỉ dựa vào đó.
  • Xà phòng, dầu gội khó tạo bọt, quần áo giặt xong cứng, tóc gội xong rít.
  • Ấm đun nước, nồi cơm có lớp cặn trắng dày lên nhanh hơn trước.
  • Cây trong vườn tưới bằng nước giếng bị cháy mép lá, lá già vàng rìa, cây nhạy như rau ăn lá, cây ăn trái non héo dù tưới đủ.
  • Vật dụng kim loại hay gỉ hơn, đầu vòi và máy bơm có cặn trắng.
  • Hàng xóm cùng tầng giếng báo nước đổi vị. Nhiễm mặn hiếm khi chỉ xảy ra ở một giếng đơn lẻ.

Một số dấu hiệu như cặn trắng hay xà phòng khó bọt cũng có thể do nước cứng, nhiều vôi, chứ không phải muối. Vì thế dấu hiệu chỉ là lời nhắc đi kiểm tra, không phải kết luận.

Xác nhận cho chắc: đo tại nhà và gửi mẫu

Cách nhanh nhất ở nhà là dùng bút đo độ dẫn điện, loại nhiều hộ làm vườn ở đồng bằng đã quen dùng. Nước càng nhiều muối thì độ dẫn điện càng cao. Đo nước giếng ở cùng một giờ trong ngày, cùng một cách lấy mẫu, vài ngày liền, ghi lại số. Nếu số tăng dần qua các tuần mùa khô, gần như chắc chắn giếng đang bị mặn xâm nhập.

Bút đo cho biết mức muối hoà tan chung, không cho biết nước có an toàn để uống hay không, vì nó không đo vi khuẩn, kim loại hay các chất khác. Muốn biết rõ nước giếng dùng được tới đâu, cần gửi mẫu cho trung tâm y tế dự phòng, trung tâm nước sạch hay phòng xét nghiệm có chức năng ở tỉnh, thành phố. Hỏi UBND xã hoặc trạm y tế xã xem nơi gửi mẫu gần nhất và cách lấy mẫu đúng.

Khi lấy mẫu, dùng chai sạch, tráng bằng chính nước giếng vài lần, lấy nước sau khi đã bơm xả một lúc để không phải nước đọng trong ống. Ghi ngày giờ, vị trí giếng, độ sâu nếu biết. Những ghi chép này giúp cán bộ chuyên môn đọc kết quả chính xác hơn và so sánh được giữa các mùa.

Nếu có thể, rủ vài nhà quanh xóm cùng đo một ngày. Khi đặt các số đo cạnh nhau, bạn sẽ thấy mặn đang đến từ phía nào: giếng gần kênh mặn trước hay giếng sâu mặn trước, nhà sát ao tôm mặn hơn hay không. Bức tranh chung đó giúp cả xóm biết giếng nào còn nên giữ làm nguồn dự phòng, và là thông tin rất có ích khi trình bày với cán bộ địa phương.

Vì sao giếng nhà mình bị mặn

Mặn từ sông, kênh thấm vào tầng nước nông. Giếng đào và giếng khoan nông ở gần sông, kênh rạch dễ bị ảnh hưởng khi mùa khô nước mặn từ biển lấn vào sâu.

Khoan trúng hoặc gần tầng nước vốn đã mặn. Dưới đất có nhiều tầng nước, có tầng ngọt, có tầng lợ hay mặn từ xưa. Khoan sai độ sâu, hoặc ống giếng hở giữa các tầng, làm nước mặn trộn vào nước ngọt.

Bơm quá nhiều trong mùa khô. Khi nhiều giếng cùng bơm mạnh, mực nước ngầm hạ xuống, nước mặn từ phía biển hoặc từ tầng khác có thể bị kéo về phía giếng.

Giếng cũ hỏng ống, nứt thành. Ống chống mục, mối nối hở là đường cho nước mặn từ tầng trên chảy xuống tầng dưới.

Nước mặt mặn tràn vào miệng giếng. Giếng đào thấp hơn mặt sân, không có thành cao và nắp, có thể bị nước mặn từ ruộng, ao nuôi tôm tràn vào khi triều cường.

Đã biết giếng mặn: dùng tiếp vào việc gì

Giếng mặn không phải bỏ ngay. Tuỳ mức độ, nước vẫn dùng được cho một số việc. Bảng dưới là cách phân loại theo việc, không ghi mốc số vì mỗi nơi có hướng dẫn riêng và mức chấp nhận khác nhau theo từng loại cây, vật nuôi.

Mức nước giếngUống, nấu ănTắm giặtTưới cây, vật nuôi
Vừa chớm lợ, khó nhận ra bằng vịChuyển sang nguồn khác hoặc lọc phù hợpThường dùng được, xả cuối bằng nước ngọtHỏi khuyến nông cho từng loại cây nhạy
Lợ rõKhông dùngTắm xong tráng lại bằng nước ngọt, giặt đồ thôChỉ cây chịu mặn, hạn chế tưới gốc cây ăn trái
Mặn rõKhông dùngChỉ dội nhà vệ sinh, lau sànKhông tưới cây trồng thông thường

Đối với cây trồng, mốc độ mặn cho phép thay đổi rất nhiều giữa lúa, rau, cây ăn trái, và giữa cây non với cây già. Hãy hỏi cán bộ khuyến nông xã trước khi tưới nước giếng lợ cho vườn, nhất là vườn cây ăn trái nhạy mặn.

Các việc nên làm tiếp theo, theo thứ tự

Khi đã chắc giếng bị mặn, giữ bình tĩnh và làm lần lượt:

  1. Ngừng dùng nước giếng để uống và nấu. Chuyển sang nước mưa trữ, nước máy nếu có, nước đóng bình cho phần uống.
  2. Ghi lại số đo mỗi tuần. Một cuốn sổ nhỏ với ngày và số đo giúp biết mặn đang tăng, đứng yên hay giảm khi có mưa.
  3. Giảm bơm. Bơm ít và đều thay vì bơm mạnh một lúc; dùng nước giếng cho việc phụ, không bơm tưới tràn.
  4. Báo với trưởng thôn, ấp hoặc UBND xã. Nhiều giếng cùng mặn là thông tin cần cho kế hoạch cấp nước của địa phương.
  5. Hỏi ý kiến đơn vị có chuyên môn trước khi khoan giếng mới, khoan sâu thêm hay đổi vị trí. Việc khoan giếng có thể phải đăng ký, xin phép theo quy định hiện hành về tài nguyên nước, hỏi UBND xã để biết thủ tục.
  6. Tính phương án lâu dài: hứng nước mưa nhiều hơn, nối nước máy nếu có tuyến ống, máy lọc phù hợp với mức mặn, hoặc góp chung với hàng xóm.

Đừng bỏ qua bước báo địa phương. Nhiều nơi có chương trình hỗ trợ bồn chứa, kéo ống nước sạch hay xe chở nước trong mùa mặn; địa phương chỉ biết nhà bạn cần khi có người báo.

Những việc không nên làm khi giếng chuyển lợ

Không tự khoan giếng mới sát giếng cũ. Giếng mới cách giếng cũ vài mét thường lấy cùng một tầng nước, nghĩa là sớm muộn cũng mặn như nhau. Tệ hơn, thêm một lỗ khoan là thêm một đường cho nước mặn đi xuống.

Không bơm thật mạnh để "xả hết nước mặn". Nhiều người nghĩ bơm xả liên tục vài ngày thì nước ngọt sẽ về. Với giếng bị mặn xâm nhập, bơm mạnh lại có thể kéo thêm nước mặn về phía giếng.

Không đổ hoá chất, muối khoáng hay vật lạ vào giếng theo lời mách. Không có chất nào đổ vào lòng giếng mà khử được muối. Đổ bừa chỉ làm nước bẩn thêm và có thể gây hại cho người dùng.

Không dùng nước giếng lợ pha với nước ngọt để uống cho "đỡ mặn". Pha loãng làm vị bớt lợ nhưng không giải quyết được vấn đề, lại khiến cả nhà quen với việc dùng nguồn nước chưa rõ chất lượng.

Không tưới đồng loạt cả vườn bằng nước giếng lợ khi chưa hỏi. Một lần tưới nước mặn có thể làm cây ăn trái nhạy mặn suy cả mùa. Nếu buộc phải dùng, thử trên vài gốc chịu được và hỏi khuyến nông trước.

Không giấu chuyện giếng mặn khi bán, cho thuê nhà. Người đến ở sau cần biết để chuẩn bị nguồn nước khác, nhất là gia đình có trẻ nhỏ hay người già.

Giếng hỏng, giếng bỏ: trám lấp đúng cách

Nhiều hộ khi giếng mặn hẳn thì bỏ giếng, để hở hoặc đậy tạm bằng tấm ván. Đây là việc nguy hiểm theo hai nghĩa. Thứ nhất, giếng hở là chỗ trẻ nhỏ, vật nuôi có thể rơi xuống. Thứ hai, giếng khoan bỏ không trám lấp là đường thẳng cho nước mặn, nước bẩn trên mặt đất chảy xuống tầng nước ngầm, làm hỏng giếng của các nhà xung quanh.

Giếng khoan không còn dùng nên được trám lấp theo hướng dẫn kỹ thuật, thường gồm việc lấp kín lòng giếng bằng vật liệu phù hợp từ đáy lên. Đây là việc nên nhờ thợ khoan có kinh nghiệm hoặc hỏi đơn vị quản lý tài nguyên nước ở địa phương, không tự đổ đất cát vào là xong. Hỏi UBND xã xem địa phương có hướng dẫn hay hỗ trợ trám lấp giếng hỏng hay không.

Với giếng đào, nếu chưa lấp được ngay, ít nhất phải có nắp chắc, khoá hoặc chèn nặng, thành giếng đủ cao để trẻ không trèo qua. Không bao giờ xuống lòng giếng sâu một mình để sửa hay vét, vì đáy giếng có thể thiếu không khí; việc này cần thợ có kinh nghiệm và đồ bảo hộ.

Câu hỏi thường gặp

Nước giếng bị lợ có đun sôi để uống được không?

Không. Đun sôi diệt vi khuẩn nhưng không làm mất muối, nước còn mặn hơn một chút vì bốc hơi. Nước giếng lợ không nên dùng để uống và nấu, kể cả đã đun sôi. Phần uống nên chuyển sang nước mưa trữ, nước máy hoặc nước đã qua thiết bị khử mặn phù hợp.

Làm sao phân biệt giếng bị mặn với giếng nước cứng?

Cả hai đều làm xà phòng khó bọt và đóng cặn trắng trong ấm. Nước cứng thường không có vị mặn rõ, còn nước nhiễm mặn có vị lợ và làm cây cháy mép lá. Cách chắc là đo bằng bút đo độ dẫn điện và gửi mẫu xét nghiệm.

Giếng bị mặn mùa khô có tự ngọt lại vào mùa mưa không?

Nhiều giếng nông bị mặn theo mùa và ngọt dần lại khi mưa nhiều, nước sông ngọt trở lại. Giếng bị mặn do khoan trúng tầng mặn hay hỏng ống thì thường không tự hết. Ghi số đo qua nhiều tháng sẽ giúp biết giếng nhà mình thuộc trường hợp nào.

Có nên khoan giếng sâu hơn để tìm nước ngọt không?

Không nên tự quyết. Khoan sai có thể làm nước mặn trộn vào tầng ngọt và ảnh hưởng giếng cả xóm. Việc khoan giếng có thể cần đăng ký hoặc xin phép theo quy định hiện hành. Hãy hỏi UBND xã và đơn vị có chuyên môn về tầng nước ở địa phương trước.

Nước giếng hơi lợ có tắm cho trẻ nhỏ được không?

Nước hơi lợ có thể làm da khô, ngứa, nhất là da trẻ nhỏ. Nếu buộc phải dùng, nên tráng lại bằng nước ngọt sau khi tắm. Trẻ bị mẩn đỏ, ngứa kéo dài hay da nứt chảy dịch thì nên đưa đi khám.

Giếng khoan bỏ không dùng nữa thì xử lý thế nào?

Không để hở và không chỉ đổ đất lên trên. Giếng khoan bỏ nên được trám lấp theo hướng dẫn kỹ thuật để nước bẩn, nước mặn không chảy xuống tầng nước ngầm. Hỏi UBND xã hoặc thợ khoan có kinh nghiệm để làm đúng cách.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138