ThichUng.comThích Ứng
Trồng trọt thích ứng

Giữ cây ăn trái qua mùa khô hạn: tưới cứu cây và những việc không nên làm

Cách giữ vườn cây ăn trái qua mùa khô hạn: đọc dấu hiệu cây thiếu nước, chuẩn bị trước mùa khô, tưới cứu cây đúng cách, giảm tải trái và những việc không nên làm.

Elderly Vietnamese farmer carrying two water buckets on a shoulder pole between rows of durian trees in a dry orchard, seen from behind, dusty late afternoon haze

Giữ cây ăn trái qua mùa khô hạn là ưu tiên giữ cây sống và giữ bộ rễ, rồi mới tới giữ trái: trữ nước và phủ gốc từ trước, tưới cứu đúng chỗ rễ hút, tỉa bớt trái khi cây yếu, và tránh bón đậm, cuốc xới, tỉa cành nặng giữa lúc khô. Cây lâu năm mất một mùa trái thì năm sau còn gỡ được; mất cây là mất nhiều năm đầu tư.

Bài này đi theo thứ tự: đọc dấu hiệu cây thiếu nước, việc chuẩn bị trước mùa khô, cách tưới cứu khi nước ít, giảm tải trái, những việc không nên làm, lưu ý cho vườn vùng ven biển nhiễm mặn, và chăm cây khi mưa trở lại.

Đọc dấu hiệu cây đang thiếu nước

Cây báo thiếu nước qua lá, trái và cành. Nhận ra sớm thì cứu dễ hơn nhiều.

Dấu hiệuThường có nghĩa làNên làm gì
Lá rũ buổi trưa, sáng sớm tươi lạiCây tự điều tiết, chưa thiếu nặngTheo dõi, giữ lớp phủ, chuẩn bị tưới
Lá rũ cả sáng sớmRễ không lấy đủ nước qua đêmTưới cứu ngay, kiểm tra độ ẩm đất ở vùng rễ
Lá vàng, rụng nhiều ở tầng dướiCây bỏ bớt lá để giảm thoát hơi nướcTưới, giảm tải trái, không bón phân lúc này
Mép lá cháy khô, nhất là lá giàThiếu nước kéo dài hoặc nước tưới nhiễm mặnĐo độ mặn nước tưới, đổi nguồn nếu cần
Trái non rụng hàng loạtCây không nuôi nổi lượng trái đang mangTỉa bớt trái, giữ nước đều
Cành nhỏ khô từ ngọnThiếu nước nặng, có thể kèm hư rễHỏi khuyến nông, không tỉa nặng ngay

Kiểm tra đất bằng tay ở độ sâu một gang tay dưới mép tán, không chỉ sát gốc. Đất khô rời như bột ở vùng rễ là lúc cây đang thật sự cần nước.

Chuẩn bị từ cuối mùa mưa

Phần lớn sức chịu hạn của vườn được quyết định từ trước khi mùa khô bắt đầu. Những việc nên làm khi đất còn ẩm:

  • Trữ nước: nạo vét mương vườn, ao, gia cố bờ, đóng cống giữ nước ngọt khi còn có thể. Tính sơ lượng nước cần cho cả mùa.
  • Phủ gốc bằng rơm, cỏ khô, lá cây rộng tới mép tán khi đất còn ẩm.
  • Làm cỏ, dọn vườn để cỏ không tranh nước; cỏ cắt phơi héo dùng làm lớp phủ.
  • Kiểm tra hệ thống tưới: rửa lọc, thay đầu nhỏ giọt nghẹt, sửa chỗ rò trước khi cần dùng.
  • Xem lại kế hoạch xử lý ra hoa: với cây có thể điều khiển mùa ra hoa, hỏi khuyến nông có nên lùi hay giảm đợt trái rơi vào cao điểm khô hay không.
  • Đo độ mặn nguồn nước ở vùng ven biển, ghi mức đầu mùa để so sánh sau này.
  • Chuẩn bị phương án dự phòng: nguồn nước khác, bồn chứa, thỏa thuận chia nước với hàng xóm nếu cùng dùng một mương.

Tưới cứu cây khi nước ít

Khi nước không đủ cho cả vườn, mục tiêu là đưa mỗi lít nước tới đúng chỗ rễ hút và ưu tiên cây đáng giữ nhất.

  1. Xếp thứ tự ưu tiên: cây trẻ mới trồng một hai năm và cây đang nuôi trái lớn trước, cây già khoẻ rễ sâu sau.
  2. Tưới vào vùng mép tán, nơi có nhiều rễ hút, không đổ tập trung sát thân.
  3. Tưới chậm, chia nhiều lần để nước thấm sâu thay vì chảy tràn; đào rãnh nông hình vành khăn quanh mép tán giữ nước lại.
  4. Tưới lúc sáng sớm hoặc chiều mát để giảm bốc hơi.
  5. Phủ lại ngay sau khi tưới nếu lớp phủ bị xô lệch.
  6. Ghi lại lượng và ngày tưới từng khu, để biết nước còn đủ cho bao nhiêu ngày.
  7. Giãn khoảng cách giữa các lần tưới khi đất dưới lớp phủ còn ẩm, chứ không tưới theo thói quen.

Một lần tưới đẫm thấm sâu thường tốt hơn nhiều lần tưới ướt mặt. Tưới ướt mặt làm rễ quay lên nông, càng dễ khát khi trời nắng.

Giảm tải trái để giữ cây

Cây đang mang nhiều trái cần nhiều nước và dinh dưỡng. Khi mùa khô gắt, cây không nuôi nổi tất cả, nó sẽ tự rụng bớt trái non, có khi rụng cả lá và khô cành. Chủ động tỉa bớt trái sớm giúp cây dồn sức cho số trái còn lại và giữ được bộ lá, bộ rễ.

Nguyên tắc chung là tỉa trái nhỏ, trái méo, trái bị sâu, trái mọc chen chúc trong chùm trước; giữ trái ở vị trí khoẻ trên cành chắc. Cây càng yếu thì càng giữ ít trái. Cây trẻ đang trong năm đầu cho trái, gặp năm khô gắt có khi nên bỏ gần hết trái để giữ cây.

Nhiều chủ vườn tiếc trái, không dám tỉa. Nhưng một vụ trái ít mà cây còn khoẻ thì năm sau cây ra hoa tốt; một vụ ôm hết trái mà cây suy, khô cành thì phải mất vài năm phục hồi. Mức tỉa cụ thể theo từng loại cây nên hỏi khuyến nông hoặc các chủ vườn nhiều kinh nghiệm trong vùng.

Với những vườn đã biết trước mùa khô năm nay sẽ gắt, có thể tính từ sớm hơn: giảm số đợt xử lý ra hoa, hoặc lùi đợt trái chính sang thời điểm còn nước. Cách này cần hỏi kỹ người trong nghề vì mỗi loại cây có đặc tính ra hoa khác nhau, làm sai có thể mất cả vụ.

Những việc không nên làm giữa mùa khô

Không bón phân đậm, nhất là phân hoá học. Đất khô thì phân không tan đều, nồng độ quanh rễ cao dễ làm cháy rễ, cây càng mất nước. Việc bón nên đợi khi đất đủ ẩm và theo hướng dẫn của khuyến nông.

Không cuốc xới sâu quanh gốc. Cuốc xới làm đứt rễ hút và làm đất mất ẩm nhanh hơn. Làm cỏ bằng tay hoặc cắt sát mặt đất là đủ.

Không tỉa cành nặng. Tỉa mạnh làm cây ra đọt non, đọt non cần nhiều nước. Chỉ cắt cành khô, cành sâu bệnh; tỉa tạo tán để sau mùa khô.

Không tưới bằng nước chưa đo độ mặn. Ở vùng ven biển, tưới nước lợ cho cây đang khát có thể làm cây suy nhanh hơn thiếu nước. Đo trước mỗi đợt lấy nước.

Không phun thuốc theo lời đồn. Các loại thuốc, chế phẩm quảng cáo giúp cây chịu hạn cần được cán bộ bảo vệ thực vật xem xét; tự dùng thường tốn tiền mà không giải quyết việc cây thiếu nước.

Vườn vùng ven biển: khi nước tưới bắt đầu mặn

Ở những vùng có xâm nhập mặn, cái khó của mùa khô không chỉ là thiếu nước mà là nước có sẵn lại không dùng được. Nhiều loại cây ăn trái khá nhạy với mặn; tưới nước lợ trong thời gian ngắn đã có thể làm lá cháy mép, rụng lá, rễ hư. Vì vậy trước mùa khô, các vườn vùng này thường đóng cống, trữ nước ngọt trong mương vườn, bồn, túi chứa, và đo độ mặn mỗi ngày khi mặn bắt đầu lên.

Khi nguồn ngọt đã cạn mà nước kênh còn mặn, ưu tiên dành nước ngọt còn lại cho cây giá trị nhất và cây trẻ. Nếu cây đã có dấu hiệu ngộ mặn như cháy lá, rụng lá hàng loạt, hãy báo khuyến nông để được hướng dẫn cách xử lý phù hợp với loại đất, loại cây. Mức độ mặn chấp nhận được cho từng loại cây là con số tham khảo, nên hỏi ở cơ quan chuyên môn địa phương, không nên tự đoán.

Cả xóm cùng thiếu nước: chia nước thế nào cho êm

Mùa khô gắt, nhiều vườn cùng lấy nước từ một con mương, một ao chung hay một tuyến kênh nội đồng. Nhà đầu mương bơm trước thì nhà cuối mương cạn trước, va chạm dễ xảy ra. Những xóm qua mùa khô êm thường thống nhất từ đầu mùa: chia lịch bơm theo ngày hoặc theo giờ, mỗi nhà một lượt, ưu tiên những vườn có cây trẻ hay cây đang nuôi trái lớn ở cao điểm.

Một người được cả xóm tin, thường là tổ trưởng tổ hợp tác hoặc trưởng thôn, giữ lịch và nhắc lượt. Lượng nước còn lại trong ao chung nên được đo bằng một cọc cắm có vạch đánh dấu, cả xóm cùng nhìn thấy để biết nước còn cho bao nhiêu ngày. Khi gần cạn, cùng ngồi lại quyết định giảm lượt tưới đều cho mọi nhà thay vì ai nhanh tay người ấy được.

Cách làm này nghe đơn giản nhưng giảm rất nhiều thiệt hại so với tranh nhau bơm. Nó cũng là nền để cả xóm cùng đề xuất với xã những việc lớn hơn như nạo vét kênh, đào thêm ao chung, làm cống giữ ngọt.

Khi mưa trở lại: chăm cây phục hồi

Những trận mưa đầu mùa là lúc cây hồi phục, nhưng cũng là lúc dễ sai lầm. Đất khô lâu ngày gặp mưa lớn có thể đọng nước, rễ yếu sau mùa khô dễ thối. Hãy khơi rãnh thoát nước trước khi mưa lớn. Ở vùng ven biển, nước mưa đầu mùa giúp rửa bớt muối trong đất, nên để nước mưa thấm và thoát đi vài lượt trước khi bón.

Bón phân phục hồi khi đất đã đủ ẩm, cây bắt đầu ra rễ non và đọt non, lượng bón chia nhỏ theo hướng dẫn của khuyến nông. Tỉa cành khô, cành sâu bệnh để cây ra đợt lá mới. Đây cũng là lúc ngồi lại xem sổ ghi chép mùa khô: khu nào hụt nước trước, cây nào suy nặng, nguồn nước cạn vào ngày nào. Những ghi chép đó là căn cứ để mùa khô năm sau trữ nước sớm hơn, phủ gốc rộng hơn, và quyết định có nên đầu tư thêm ao hay bồn trữ không.

Câu hỏi thường gặp

Cây ăn trái thiếu nước có dấu hiệu gì?

Dấu hiệu sớm là lá rũ cả vào sáng sớm thay vì chỉ rũ buổi trưa. Nặng hơn là lá vàng rụng ở tầng dưới, mép lá cháy, trái non rụng hàng loạt, cành nhỏ khô từ ngọn. Kiểm tra đất ở vùng rễ dưới mép tán để xác nhận.

Mùa khô có nên bón phân cho cây ăn trái không?

Không nên bón đậm khi đất khô vì phân không tan đều, dễ làm cháy rễ và cây càng mất nước. Nên đợi đất đủ ẩm, cây có rễ non, rồi bón chia nhỏ theo hướng dẫn của cán bộ khuyến nông địa phương.

Tưới cứu cây nên tưới ở đâu quanh gốc?

Nên tưới vào vùng dưới mép tán, nơi có nhiều rễ hút, không đổ tập trung sát thân. Đào rãnh nông hình vành khăn quanh mép tán để giữ nước thấm sâu, tưới chậm, rồi phủ lại bằng rơm hoặc cỏ khô.

Có nên tỉa bớt trái khi cây bị hạn không?

Nên. Cây không nuôi nổi nhiều trái khi thiếu nước sẽ tự rụng trái và suy yếu. Tỉa bớt trái nhỏ, trái méo, trái sâu giúp cây dồn sức cho số trái còn lại và giữ được bộ lá, bộ rễ cho năm sau.

Nước giếng hơi lợ có tưới cây ăn trái được không?

Rất rủi ro vì nhiều loại cây ăn trái nhạy với mặn, tưới nước lợ có thể làm cháy lá, rụng lá và hư rễ. Nên đo độ mặn trước, hỏi khuyến nông mức chấp nhận cho loại cây đang trồng và ưu tiên nguồn nước ngọt đã trữ.

Sau mùa khô cây rụng nhiều lá thì có cứu được không?

Thường cứu được nếu rễ và thân còn khoẻ. Khi mưa trở lại, khơi rãnh thoát nước, đợi đất đủ ẩm rồi bón chia nhỏ, tỉa cành khô. Nếu cành khô nhiều, vỏ thân nứt hoặc gốc có dấu hiệu thối, hãy hỏi khuyến nông.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138