ThichUng.comThích Ứng
Chăn nuôi và thuỷ sản thích ứng

Chuồng trại mùa nắng nóng: làm mát cho lợn, gà, bò mà không tốn quá nhiều điện

Làm mát chuồng lợn, gà, bò mùa nắng nóng theo thứ tự ít tốn điện: chặn nhiệt từ mái và tường trước, thông gió, nước uống, rồi mới tới quạt và phun nước.

Rural Vietnamese farmyard at midday, farmer seen from behind hanging green shade net along the west side of a tiled pig barn, banana trees, bright sun

Muốn chuồng lợn, gà, bò mát mà không tốn nhiều điện, hãy làm theo thứ tự: chặn bớt nắng chiếu vào mái và tường, mở đường cho gió đi qua, giảm mật độ, cho uống nước mát đầy đủ — rồi mới tính đến quạt, phun nước hay hệ làm mát dùng điện. Phần lớn nhiệt trong chuồng nhỏ ở nông thôn đến từ mái nóng và gió bị chặn, không phải vì thiếu máy móc. Sửa đúng hai chỗ đó thì quạt chỉ cần chạy vào vài giờ nóng nhất.

Mùa nóng ở nhiều vùng nay dài hơn và có những đợt nóng gắt liên tiếp, nên làm mát chuồng không còn là việc chống chế vài tuần mà là việc cải tạo lâu dài. Bài này đi từ chỗ nhiệt sinh ra, qua từng lớp làm mát rẻ trước đắt sau, cách làm riêng cho lợn, gà và bò, và những cách làm mát tưởng hay mà lại khiến vật nuôi mệt hơn.

Nhiệt trong chuồng đến từ đâu

Trước khi mua quạt, bạn nên đứng trong chuồng vào khoảng hai, ba giờ chiều một ngày nắng và để ý xem chỗ nào nóng nhất. Ở đa số chuồng nhỏ, câu trả lời giống nhau: sát mái tôn hoặc fibro xi măng không có lớp cách, và bức tường hứng nắng chiều. Mái thấp thì khối không khí nóng dưới mái đè xuống ngay lưng con vật. Tường gạch phía tây hứng nắng cả buổi chiều rồi toả nhiệt ngược vào trong tới tận tối, khiến chuồng không kịp nguội trước đêm.

Nguồn nhiệt thứ hai ít người để ý là chính đàn vật nuôi. Mỗi con là một nguồn toả nhiệt, nên chuồng nhốt dày thì nóng hơn hẳn chuồng nhốt thưa dù cùng mái, cùng hướng. Nguồn thứ ba là độ ẩm: nền ướt, phân ứ đọng, máng nước rò rỉ làm không khí trong chuồng vừa nóng vừa ẩm, con vật khó thải nhiệt qua hơi thở hơn. Thêm vào đó, mùi khí từ phân bốc lên mạnh khi trời nóng làm vật nuôi khó chịu và hô hấp kém.

Vì vậy, việc đầu tiên không tốn đồng nào là quan sát và ghi lại: chỗ nào nắng chiếu trực tiếp, gió vào từ đâu và bị chặn ở đâu, chỗ nào nền luôn ẩm, ô nào nhốt dày nhất. Có danh sách này, bạn sẽ thấy nhiều việc làm được bằng tay và vật liệu sẵn có trước khi phải nghĩ tới tiền điện.

Lớp làm mát rẻ nhất: chặn nắng ở mái và tường

Nâng hoặc làm thoáng mái. Mái càng cao thì lớp không khí nóng càng xa lưng vật nuôi. Chuồng xây mới nên để mái cao và có khe thoát hơi ở đỉnh mái (mái hai tầng so le) để khí nóng tự bốc ra ngoài. Chuồng cũ khó nâng mái thì có thể khoét thêm cửa thoáng sát dưới mái ở hai đầu hồi.

Thêm lớp che phía trên mái. Một lớp lưới che nắng căng cách mặt mái một khoảng, hoặc giàn cây leo như bầu, mướp, gấc phía trên mái thấp, cản được phần lớn nắng trực tiếp. Điều quan trọng là để khoảng hở giữa lớp che và mái cho gió luồn qua; nếu đắp sát lên mái thì nhiệt vẫn truyền xuống.

Che tường hứng nắng chiều. Bức tường hướng tây nên có hàng cây, giàn leo hoặc tấm che đứng đặt cách tường. Hàng chuối, tre, cây bóng mát trồng phía tây và tây nam là cách che lâu dài, càng năm càng tốt hơn.

Làm sáng màu bề mặt nhận nắng. Mái và tường màu tối hấp thụ nhiều nhiệt hơn. Quét vôi trắng hoặc phủ lớp sáng màu lên tường hứng nắng là việc rẻ, làm một buổi là xong, nên kiểm lại mỗi mùa vì lớp vôi bạc dần theo mưa.

Thông gió tự nhiên trước, quạt đặt đúng chỗ sau

Gió là thứ làm mát rẻ nhất, nhưng chuồng nhỏ ở nông thôn hay bị bịt kín vô tình: rèm bạt che mưa để luôn cả mùa nắng, đống củi, đống rơm, bao thức ăn chất dọc vách, hoặc chuồng xây sát nhà, sát tường rào. Trước mùa nóng, bạn nên dọn hết những thứ chắn đường gió, cuốn rèm lên vào ban ngày và chỉ hạ xuống khi mưa tạt. Chuồng xây mới thì đặt trục dài vuông góc với hướng gió chính mùa hè ở vùng mình để gió lùa qua bề ngang chuồng.

Khi đã có gió tự nhiên mà vẫn nóng, quạt mới phát huy tác dụng. Quạt nên thổi dọc theo chiều dòng gió sẵn có chứ không thổi ngược, đặt ở độ cao gần thân con vật thay vì treo sát mái, và hướng vào chỗ vật nuôi nằm. Một quạt thổi đúng chỗ lợn nằm có ích hơn hai quạt treo cao khuấy khí nóng dưới mái. Chuồng dài thì xếp quạt nối tiếp để luồng gió đi một chiều từ đầu này sang đầu kia.

Để đỡ tốn điện, quạt không cần chạy suốt ngày. Bạn có thể bật từ cuối buổi sáng tới chiều muộn, những ngày nóng gắt thì kéo dài thêm vài giờ đầu đêm, vì chuồng còn giữ nhiệt. Vệ sinh cánh quạt và lưới chắn bụi định kỳ cũng giúp quạt thổi mạnh hơn với cùng lượng điện. Chuồng kín quy mô lớn dùng tấm làm mát và quạt hút là một hệ thống khác hẳn, cần tính toán riêng với người có chuyên môn, không nên tự lắp chắp vá.

Mỗi loài thải nhiệt một kiểu, làm mát cũng khác

Lợn, gà và bò chịu nóng theo những cách khác nhau. Làm mát đúng loài thì vừa hiệu quả vừa đỡ tốn; dùng chung một cách cho mọi chuồng thường phí công.

LoàiCơ thể thải nhiệt thế nàoCách làm mát hợpĐiều nên tránh
LợnGần như không đổ mồ hôi để làm mát, chủ yếu dựa vào làm ướt da và nằm chỗ mátPhun nước gián đoạn từng đợt ngắn lên thân kèm gió thổi, nền chỗ nằm mát, có khu vực để lợn tự làm ướt mìnhPhun liên tục làm nền ngập ướt, chuồng ẩm và bẩn
GàThải nhiệt chủ yếu qua hơi thở, thấy rõ khi gà há mỏ, xoè cánhGió đều, mật độ thưa, nhiều máng nước mát, lớp độn chuồng khôPhun sương dày khi trời đã ẩm, làm gà thở khó hơn
Bò, trâuĐổ mồ hôi và thở nhanh; bò sữa, bò lai cao sản chịu nóng kém hơn bò vàng địa phươngBóng mát rộng, nước uống không hạn chế, làm ướt thân rồi để gió thổi khô, chăn thả sáng sớm và chiều mátBuộc ngoài nắng giữa trưa, để nước uống phơi nắng nóng ấm

Trâu thích đằm nước để làm mát; nếu có vũng hoặc ao sạch an toàn gần chuồng thì cho trâu đằm vào buổi trưa là cách tự nhiên nhất. Với bò, chỗ đứng có bóng mát và gió thoáng quan trọng hơn mọi thiết bị.

Nước uống: đủ, mát, sạch và dễ tới

Ngày nóng, vật nuôi uống nhiều hơn hẳn ngày thường, và thiếu nước là con đường nhanh nhất dẫn tới mệt vì nóng. Nhiều chuồng có đủ máng nhưng nước không đủ: máng ít so với số con, con khoẻ chiếm chỗ con yếu, núm uống tắc cặn, hoặc bồn chứa đặt ngoài nắng làm nước ấm tới mức vật nuôi uống ít đi. Kiểm tra từng núm uống, từng máng ngay đầu mùa nóng là việc nên làm trước tiên.

Bồn và đường ống dẫn nước nên đặt trong bóng râm hoặc bọc che, chôn ống dưới đất nếu được. Với gà, nên tăng số máng và rải đều trong chuồng để con nào cũng uống được mà không phải chen. Với bò và trâu, máng nước đặt chỗ mát, rửa thường xuyên để không đóng rêu. Với lợn, kiểm tra núm uống có ra đủ nước không, vì núm chảy yếu khiến lợn uống không đủ dù lúc nào trông cũng có nước.

Nước sạch cũng quan trọng như nước mát. Vùng hay bị hạn mặn hoặc phải dùng nước ao, nước giếng không rõ chất lượng thì nên hỏi cán bộ khuyến nông, thú y ở xã về nguồn nước dùng được cho vật nuôi. Nếu thú y hướng dẫn pha thêm gì vào nước trong đợt nóng, hãy làm đúng theo hướng dẫn đó, không tự pha theo lời truyền miệng.

Lịch chăm ngày nóng: đổi giờ, đổi mật độ

Ngoài sửa chuồng, cách sắp việc trong ngày cũng giúp đàn qua được đợt nóng. Những thay đổi dưới đây không tốn tiền, chỉ cần người nuôi chủ động:

  • Cho ăn vào sáng sớm và chiều tối mát, giảm cho ăn giữa trưa, vì tiêu hoá thức ăn sinh thêm nhiệt trong cơ thể con vật.
  • Giảm mật độ nhốt trong mùa nóng: tách bớt ô, xuất bán sớm một phần nếu chuồng đang chật.
  • Không vận chuyển, cân, tiêm phòng, chuyển ô hay làm việc gây hoảng loạn vào giờ nắng gắt; dời sang sáng sớm hoặc chiều muộn.
  • Dọn phân và giữ nền khô hằng ngày, thay lớp độn chuồng gà khi ẩm, vì phân ẩm bốc khí và giữ nhiệt.
  • Chăn thả bò, trâu vào buổi sáng sớm và chiều mát, buổi trưa cho về chỗ có bóng râm.
  • Đi kiểm đàn vào đầu giờ chiều, lúc nóng nhất, để phát hiện sớm con thở dốc hoặc nằm bỏ ăn.

Những việc này nghe đơn giản nhưng hay bị bỏ qua vì người nuôi quen lịch cũ. Mùa nóng kéo dài hơn trước thì lịch chăm cũng nên chuyển hẳn sang lịch mùa nóng từ sớm, không đợi đến lúc thấy vật nuôi mệt mới đổi.

Những cách làm mát dễ phản tác dụng

Phun sương dày khi trời đã ẩm. Nước bay hơi mới mang nhiệt đi. Ở vùng ẩm hoặc những ngày oi nồm, phun sương nhiều chỉ làm chuồng ẩm thêm, gà và lợn càng khó thở. Phun nên ngắn, gián đoạn, đi kèm gió, và ngừng khi nền bắt đầu đọng nước.

Che kín chuồng để chống nắng. Quây bạt kín bốn phía tưởng chặn được nắng, nhưng thực chất chặn luôn gió, khiến chuồng thành cái lồng hấp. Che phía nắng chiếu, để ngỏ phía gió vào.

Dội nước rất lạnh đột ngột lên con đang thở dốc nặng. Với con vật đang mệt nặng vì nóng, làm mát quá gấp có thể gây thêm sốc. Nên đưa vào chỗ mát, làm ướt dần từ chân và thân, cho gió thổi, rồi gọi thú y.

Tự dùng thuốc theo mách bảo. Đợt nóng hay đi kèm lời mách mua thuốc này thuốc kia pha nước. Mọi loại thuốc và chế phẩm bổ sung nên dùng theo chỉ định của thú y, đúng loại và đúng cách, không tự đoán.

Câu hỏi thường gặp

Chuồng lợn nhỏ ở nhà nên làm mát bằng cách nào rẻ nhất?

Rẻ nhất là chặn nắng ở mái và tường hướng tây bằng lưới che, giàn cây hoặc quét vôi trắng, dọn hết vật chắn gió quanh chuồng và giảm mật độ. Sau đó mới thêm quạt thổi đúng chỗ lợn nằm và phun nước gián đoạn từng đợt ngắn.

Có nên phun sương liên tục cho chuồng gà mùa hè không?

Không nên phun liên tục. Gà thải nhiệt qua hơi thở nên chuồng quá ẩm làm gà thở khó hơn. Phun ngắn theo đợt, kèm gió thổi, chỉ trong giờ nóng và khô, ngừng khi lớp độn chuồng bắt đầu ẩm.

Bò sữa và bò vàng địa phương chịu nóng khác nhau thế nào?

Bò sữa và bò lai cao sản thường chịu nóng kém hơn bò vàng địa phương, dễ giảm sữa, giảm ăn khi trời nóng kéo dài. Nuôi những giống này cần bóng mát rộng, nước uống không hạn chế, làm ướt thân và gió thổi trong giờ nóng.

Quạt chuồng nên chạy bao nhiêu giờ một ngày để đỡ tốn điện?

Không có con số chung cho mọi chuồng. Cách làm hợp lý là bật từ cuối buổi sáng tới chiều muộn, kéo thêm vài giờ đầu đêm những ngày nóng gắt, và đặt quạt thổi đúng chỗ vật nuôi nằm để cùng lượng điện mà hiệu quả hơn.

Làm sao biết nước uống cho vật nuôi có đủ trong ngày nóng?

Hãy quan sát giờ nóng nhất: vật nuôi có phải chen nhau ở máng không, núm uống có chảy đủ mạnh không, nước trong bồn có bị nắng làm ấm không. Thấy con nào đứng chờ lâu hoặc bỏ đi khi chưa uống được thì cần thêm máng hoặc sửa núm.

Khi nào cần gọi thú y trong đợt nắng nóng?

Khi thấy con vật thở dốc không dịu dù đã đưa vào chỗ mát, nằm bẹp không đứng dậy, bỏ ăn, run hoặc co giật, hay có nhiều con chết bất thường trong chuồng, hãy gọi thú y ở xã ngay thay vì tự xử lý hay tự dùng thuốc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138