ThichUng.comThích Ứng
Phòng bệnh theo mùa thất thường

Bệnh do chuột lây qua nước ngập: ai dễ mắc, cách phòng và lúc phải đi khám

Xoắn khuẩn từ nước tiểu chuột và gia súc theo nước ngập vào người qua vết xước. Ai dễ mắc, cách phòng khi lội nước và dọn bùn, dấu hiệu sốt sau lũ phải đi khám ngay.

Vietnamese farmer in tall rubber boots and long gloves seen from behind clearing mud from a flooded pig pen behind a rural house, gray overcast sky, puddles everywhere

Bệnh do xoắn khuẩn, thường được gọi là bệnh xoắn khuẩn vàng da, lây khi nước hoặc bùn đất có lẫn nước tiểu của chuột và một số gia súc đi vào cơ thể qua vết xước trên da, qua mắt, mũi, miệng. Người lội nước ngập, dọn bùn sau lũ, làm ruộng, chăn nuôi là những người dễ mắc nhất. Phòng bằng ủng, găng, che vết thương, không tắm hay bơi ở vùng nước ngập, và diệt chuột quanh nhà. Ai sốt đột ngột, đau đầu, đau cơ nhất là bắp chân, đỏ mắt trong vài ngày đến vài tuần sau khi lội nước thì đi khám ngay và kể rõ đã lội nước.

Khi mưa lớn và ngập lụt xảy ra thường hơn, cả ở làng lẫn phố, những bệnh liên quan đến nước ngập cũng được cơ quan y tế nhắc nhiều hơn. Bệnh do chuột lây là một trong số đó. Bệnh có thể nhẹ như cảm cúm, nhưng cũng có thể nặng nếu phát hiện muộn. Bài này không giúp tự chẩn đoán, mà giúp gia đình biết cách giảm phơi nhiễm và biết lúc nào phải nghĩ tới bệnh này để báo bác sĩ.

Bệnh lây thế nào

Xoắn khuẩn gây bệnh sống trong thận của nhiều loài động vật, trong đó chuột là nguồn hay gặp nhất, ngoài ra còn có trâu, bò, lợn, chó. Con vật mang mầm bệnh thải xoắn khuẩn ra theo nước tiểu. Trong nước, bùn và đất ẩm, xoắn khuẩn có thể tồn tại khá lâu, nhất là khi trời ấm.

Người bị nhiễm khi da có vết xước, vết nứt, vết thương hở tiếp xúc với nước hoặc bùn nhiễm bẩn, hoặc khi nước bắn vào mắt, mũi, miệng, hoặc uống phải nước nhiễm bẩn. Ngâm nước lâu làm da mềm, dễ trầy, nên người lội nước nhiều giờ liền càng dễ bị.

Bệnh hầu như không lây trực tiếp từ người sang người trong sinh hoạt bình thường. Nguy cơ chính nằm ở môi trường: nước, bùn, nơi chuột và gia súc qua lại. Vì vậy cách phòng chủ yếu là bảo vệ da và niêm mạc khỏi nước bẩn, và giảm chuột quanh nơi ở.

Không phải ai lội nước cũng mắc bệnh, và không cần hoảng sợ mỗi lần phải đi qua đoạn ngập. Điều cần là làm đúng vài thói quen bảo vệ, và nhớ rằng mình đã từng lội nước để kể với bác sĩ nếu sau đó bị sốt.

Vì sao ngập lụt làm bệnh tăng

Khi nước lên, chuột trong cống, hang, đồng ruộng phải chạy lên chỗ cao, tức là vào nhà, kho, chuồng trại, đúng nơi người ở. Nước ngập cuốn nước tiểu chuột và gia súc từ chuồng, cống, bãi rác hoà vào nước mà người dân phải lội qua hằng ngày.

Sau khi nước rút, bùn non phủ khắp sân nhà, đường làng, ruộng vườn, chứa sẵn những gì nước lũ mang tới. Người dân dọn bùn nhiều ngày liền, tay chân trầy xước vì mảnh vụn, ngâm nước lâu. Đây là lúc phơi nhiễm nhiều nhất, nên cơ quan y tế thường nhắc về bệnh này trong những tuần sau lũ.

Ở đô thị, ngập do mưa lớn kéo dài vài giờ đến vài ngày cũng mang nước cống tràn lên mặt đường. Người đi làm, học sinh lội qua mỗi ngày nhiều lần, dễ coi nhẹ vì nghĩ chỉ là nước mưa.

Ở nông thôn, công việc đồng áng vốn đã gắn với nước: cấy, làm cỏ, khơi mương, chăn thả trâu bò. Mùa mưa thất thường, ruộng ngập lâu hơn, chuột đồng nhiều hơn vào những năm mất mùa, khiến nguy cơ cũng tăng. Đây là bệnh của người lao động hơn là bệnh hiếm gặp.

Ai dễ mắc nhất

Người dọn bùn, dọn nhà sau lũ. Tiếp xúc nhiều giờ với bùn và nước bẩn, dễ trầy xước tay chân. Đây là nhóm cần mặc đồ bảo hộ kỹ nhất.

Nông dân làm ruộng, người chăn nuôi. Lội ruộng, khơi mương, dọn chuồng trâu bò, lợn thường xuyên, nhất là khi ruộng ngập sau mưa lớn.

Người làm vệ sinh cống rãnh, thu gom rác. Làm việc ở nơi chuột qua lại nhiều và nước thải đọng.

Người lội nước ngập trên đường đi làm, đi học. Nhất là khi chân có vết xước, vết nứt kẽ, hoặc đi chân trần, đi dép hở.

Trẻ em và người tắm, bơi ở ao hồ, vùng nước ngập. Trẻ thích nghịch nước ngập, bơi ở ao, mương sau mưa. Nước có thể vào mắt, mũi, miệng, qua vết xước khi chơi.

Người sống ở nhà có nhiều chuột. Nhà kho chứa lúa, gian bếp nhiều thức ăn để hở, rác tồn đọng thu hút chuột vào nhà, làm bẩn thức ăn, nước uống.

Cách phòng khi phải lội nước và dọn bùn

Những việc dưới đây làm được ngay với đồ có sẵn hoặc rẻ. Không cần làm tất cả cùng lúc, nhưng ủng, găng và che vết thương là ba việc không nên bỏ.

  1. Đi ủng cao su cao hơn mực nước, đeo găng tay cao su dài khi dọn bùn, dọn chuồng, móc cống.
  2. Che kín mọi vết xước, vết thương trên tay chân bằng băng không thấm nước trước khi tiếp xúc với nước bẩn; vết thương lớn thì tránh lội hẳn.
  3. Đeo kính hoặc che mặt khi xịt rửa, vì nước bẩn bắn vào mắt cũng là đường lây.
  4. Không tắm, bơi, rửa mặt bằng nước ao hồ, nước ngập; dặn trẻ không nghịch nước ngập.
  5. Sau mỗi buổi làm, tắm bằng nước sạch và xà phòng, rửa kỹ tay chân, thay đồ khô.
  6. Uống nước đã đun sôi; đậy kín thức ăn, nước uống để chuột không làm bẩn.
  7. Nhặt xác chuột, xác động vật chết bằng găng tay hoặc dụng cụ, cho vào túi kín, chôn hoặc bỏ theo hướng dẫn của địa phương, rồi rửa tay kỹ.

Với người làm đồng thường xuyên, ủng và găng nên được coi như đồ nghề bắt buộc trong mùa mưa, như nón lá trong mùa nắng. Nhiều hợp tác xã, tổ sản xuất có thể mua chung để giảm chi phí.

Giảm chuột quanh nhà và chuồng trại

Giảm chuột là cắt nguồn bệnh từ gốc. Chuột cần ba thứ: thức ăn, nước và chỗ trú. Bỏ được thứ nào thì chuột bớt thứ đó.

ChỗVì sao chuột tớiViệc nên làm
Bếp, kho lương thựcThức ăn để hở, thóc gạo trong baoĐựng trong thùng có nắp kín, dọn thức ăn thừa ngay sau bữa
Rác sinh hoạtThức ăn thừa, túi rác để qua đêmThùng rác có nắp, đổ theo lịch thu gom, không vứt ra bãi trống
Chuồng trạiThức ăn gia súc, nước uốngChe kín thức ăn chăn nuôi, dọn chuồng thường xuyên, nền chuồng khô
Góc vườn, đống củi, đồ cũChỗ trú, làm tổDọn gọn, kê cao đống củi, phát quang bụi rậm sát nhà
Lỗ hở tường, ống thoát nướcĐường vào nhàBịt lỗ hở, lắp lưới chắn ở miệng cống, ống thoát

Có thể dùng bẫy chuột. Nếu dùng thuốc diệt chuột, chọn loại được phép lưu hành, đặt theo đúng hướng dẫn, xa tầm tay trẻ em và vật nuôi, ghi nhớ chỗ đặt để thu dọn. Khi địa phương tổ chức diệt chuột đồng loạt, tham gia cùng thôn xóm sẽ hiệu quả hơn mỗi nhà làm riêng lẻ.

Biểu hiện cần nghĩ tới và lúc phải đi khám

Bệnh thường xuất hiện sau khi tiếp xúc với nước, bùn nhiễm bẩn khoảng vài ngày đến vài tuần. Biểu hiện ban đầu dễ nhầm với cảm cúm hay sốt do nguyên nhân khác, nên nhiều người chủ quan. Đi khám ngay khi người từng lội nước, dọn bùn, làm ruộng ngập có các dấu hiệu sau:

  • Sốt cao đột ngột, rét run, đau đầu nhiều.
  • Đau cơ, nhất là đau bắp chân, đau lưng, mệt mỏi rã rời.
  • Mắt đỏ mà không có ghèn, không ngứa.
  • Buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy kèm sốt.
  • Da hoặc lòng trắng mắt vàng, nước tiểu sẫm màu hoặc tiểu ít hẳn.
  • Ho ra máu, khó thở, chảy máu dưới da, chảy máu cam: đây là dấu hiệu nặng, cần đi viện ngay hoặc gọi cấp cứu.

Không tự mua thuốc hạ sốt, kháng sinh để uống rồi chờ xem. Tự dùng thuốc có thể làm che triệu chứng, trễ việc chẩn đoán. Việc chẩn đoán và điều trị phải do bác sĩ quyết định.

Kể với bác sĩ thế nào để không bị bỏ sót

Vì triệu chứng ban đầu giống nhiều bệnh khác, thông tin về việc tiếp xúc với nước ngập giúp bác sĩ nghĩ tới đúng hướng sớm hơn. Khi đi khám vì sốt, hãy nói rõ: trong vài tuần qua có lội nước ngập không, có dọn bùn sau lũ không, có làm ruộng ngập, dọn chuồng, móc cống không, có vết xước ở tay chân lúc đó không.

Kể thêm ngày bắt đầu sốt, các triệu chứng theo thứ tự xuất hiện, có đau bắp chân, đỏ mắt, vàng da, tiểu ít không. Nếu đã uống thuốc gì, mang theo vỏ thuốc hoặc nói rõ tên. Người nhà nên ghi những điều này ra giấy trước khi đi, vì người đang sốt thường khó nhớ.

Sau lũ, nếu nhiều người trong xóm cùng đi dọn bùn mà có từ hai người trở lên bị sốt tương tự, nên báo trạm y tế xã, phường. Thông tin này giúp ngành y tế phát hiện sớm, hướng dẫn cả xóm, và người chưa có triệu chứng biết để theo dõi.

Hãy nhớ rằng bệnh có thể xuất hiện muộn, khi nước đã rút từ lâu và mọi người đã quay lại nhịp sống bình thường. Sốt trong vòng vài tuần sau một đợt lội nước, dọn bùn vẫn là lý do để kể chuyện đó với bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh do chuột lây qua nước ngập là bệnh gì?

Thường được gọi là bệnh xoắn khuẩn vàng da, do xoắn khuẩn có trong nước tiểu chuột và một số gia súc. Xoắn khuẩn theo nước, bùn đi vào người qua vết xước, mắt, mũi, miệng. Bệnh có thể nhẹ như cúm hoặc nặng nếu phát hiện muộn, nên cần đi khám khi sốt sau lội nước.

Lội nước ngập bao lâu sau thì có thể phát bệnh?

Bệnh thường xuất hiện sau khi tiếp xúc với nước, bùn nhiễm bẩn khoảng vài ngày đến vài tuần. Vì vậy, nếu bị sốt trong vài tuần sau một đợt lội nước hay dọn bùn, hãy đi khám và nói rõ với bác sĩ về việc đã tiếp xúc với nước ngập.

Bệnh xoắn khuẩn có lây từ người sang người không?

Bệnh hầu như không lây trực tiếp từ người sang người trong sinh hoạt bình thường. Nguồn lây chính là nước, bùn, đất ẩm có lẫn nước tiểu của chuột và gia súc. Phòng bệnh chủ yếu là bảo vệ da, mắt, miệng khỏi nước bẩn và giảm chuột quanh nhà.

Dọn bùn sau lũ cần mặc gì để phòng bệnh do chuột?

Nên đi ủng cao su cao hơn mực nước, đeo găng tay dài, mặc quần áo dài, che kín vết xước bằng băng không thấm nước, đeo kính khi xịt rửa. Sau mỗi buổi làm, tắm rửa bằng nước sạch và xà phòng, thay đồ khô.

Đau bắp chân kèm sốt sau khi lội nước có nguy hiểm không?

Sốt đột ngột kèm đau cơ, nhất là đau bắp chân, đỏ mắt ở người vừa lội nước ngập là biểu hiện cần đi khám sớm để bác sĩ đánh giá. Vàng da, tiểu ít, ho ra máu, khó thở là dấu hiệu nặng, cần đi viện ngay hoặc gọi cấp cứu.

Làm sao giảm chuột quanh nhà ở nông thôn?

Đựng thóc gạo, thức ăn trong thùng có nắp kín, đổ rác đúng lịch, dọn gọn đống củi và đồ cũ, bịt lỗ hở tường, che kín thức ăn chăn nuôi. Có thể dùng bẫy; dùng thuốc diệt chuột thì chọn loại được phép, đặt xa tầm tay trẻ em và vật nuôi.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138