ThichUng.comThích Ứng
Nhà ở cho mùa nóng dài

Quạt, quạt hơi nước hay điều hoà: chọn cách làm mát theo độ ẩm từng vùng

Độ ẩm quyết định cách làm mát nào có tác dụng. Quạt hơi nước chỉ mát khi trời khô, trời nóng ẩm thì quạt cộng thông gió hoặc điều hoà theo giờ mới đỡ. Chọn theo vùng.

Two Vietnamese homes side by side in a split composition, a dry highland kitchen with an evaporative cooler near an open window and a humid delta living room with a ceiling fan

Cách làm mát nào có tác dụng phụ thuộc trước hết vào độ ẩm không khí. Khi trời khô, quạt hơi nước làm mát rõ rệt vì nước bay hơi nhanh và lấy đi nhiệt. Khi trời nóng ẩm, quạt hơi nước gần như vô dụng, thậm chí làm phòng oi hơn; lúc đó quạt thường kết hợp thông gió đủ cho ngày vừa, còn những ngày nóng ẩm gay gắt thì điều hoà dùng theo giờ là hợp lý.

Bài này giải thích vì sao độ ẩm quan trọng, mỗi loại thiết bị hợp với điều kiện nào, cách đo độ ẩm tại nhà, cách chọn theo đặc điểm khí hậu từng vùng và cách kết hợp để đỡ tốn điện. Bài không đi vào cách chỉnh thông số điều hoà, chỉ bàn chuyện chọn đúng loại cho nhà mình.

Cơ thể toả nhiệt nhờ mồ hôi, và độ ẩm quyết định mồ hôi có bay hơi được hay không

Khi trời nóng, cơ thể toả nhiệt chủ yếu bằng cách tiết mồ hôi và để mồ hôi bay hơi trên da. Mỗi giọt mồ hôi bay hơi lấy đi một lượng nhiệt từ cơ thể. Nếu không khí khô, mồ hôi bay hơi nhanh, người thấy dễ chịu dù nhiệt độ cao. Nếu không khí đã ẩm, gần bão hoà hơi nước, mồ hôi đọng trên da, chảy ròng ròng mà không bay hơi được, cơ thể không toả được nhiệt, người thấy oi bức, mệt mỏi.

Đây là lý do cùng một nhiệt độ, ngày nồm ẩm ở đồng bằng Bắc Bộ thấy khó chịu hơn hẳn ngày nắng khô ở Tây Nguyên. Cũng là lý do bản tin thời tiết hay nhắc đến cảm giác nhiệt, chỉ số nóng chứ không chỉ nhiệt độ.

Mọi thiết bị làm mát đều hoạt động dựa trên một trong hai cách: giúp mồ hôi bay hơi nhanh hơn, hoặc rút nhiệt và hơi ẩm ra khỏi không khí. Quạt và quạt hơi nước thuộc cách thứ nhất, điều hoà thuộc cách thứ hai. Hiểu điều này, việc chọn trở nên rõ ràng.

Quạt: khi nào đủ và khi nào không

Quạt không làm giảm nhiệt độ phòng. Quạt chỉ khuấy không khí, làm mồ hôi bay hơi nhanh hơn. Người ngồi trước quạt thấy mát, nhưng nhiệt kế trong phòng không đổi. Tắt quạt, rời phòng, phòng vẫn nóng như cũ.

Quạt hiệu quả khi nhiệt độ không quá cao và độ ẩm vừa phải. Đây là điều kiện của phần lớn ngày hè ở nhiều nơi. Quạt cộng với nhà thông thoáng, cửa mở đúng giờ là đủ cho đa số người khoẻ mạnh.

Khi không khí quá nóng, quạt thổi hơi nóng vào người. Trong những đợt nóng gay gắt, không khí nóng gần hoặc hơn thân nhiệt, quạt mạnh có khi làm người nóng thêm thay vì mát. Lúc này cần làm mát không khí, không chỉ khuấy nó.

Quạt trần, quạt đứng, quạt hút. Quạt trần phủ gió đều cả phòng, êm, hợp phòng khách và phòng ngủ. Quạt đứng linh hoạt, hướng được. Quạt hút gắn tường hay cửa sổ đẩy khí nóng ra ngoài, rất hữu ích để xả nhiệt buổi tối. Một nhà thường cần kết hợp vài loại.

Chi phí điện thấp. Quạt tốn điện ít hơn điều hoà rất nhiều. Đây là lý do quạt nên là lựa chọn đầu tiên, chỉ chuyển sang thiết bị khác khi quạt không còn đủ.

Quạt hơi nước: mát thật khi khô, phản tác dụng khi ẩm

Nguyên lý. Quạt hơi nước thổi không khí qua tấm làm ướt, nước bay hơi lấy nhiệt nên luồng gió ra mát hơn. Nhưng nó cũng đẩy thêm hơi nước vào phòng.

Khi nào hiệu quả. Khi không khí khô, nước bay hơi nhanh, quạt hơi nước cho gió mát rõ rệt. Những nơi có mùa khô nóng, gió tây khô nóng thổi mạnh, độ ẩm thấp là chỗ quạt hơi nước phát huy tốt nhất.

Khi nào vô dụng. Khi không khí đã ẩm, nước khó bay hơi thêm, luồng gió ra gần như không mát hơn quạt thường, trong khi độ ẩm phòng tăng lên. Mồ hôi càng khó bay hơi, người càng thấy oi. Những ngày nồm ẩm, mưa dầm, hoặc trong phòng kín, quạt hơi nước làm phòng khó chịu hơn.

Phải mở cửa. Quạt hơi nước chỉ dùng tốt trong không gian thoáng, có cửa mở để hơi ẩm thoát ra. Đóng kín cửa chạy quạt hơi nước là sai cách dùng phổ biến nhất.

Vệ sinh. Nước đọng trong khay và tấm làm mát là chỗ rêu, vi khuẩn, lăng quăng phát triển nếu để lâu. Thay nước thường xuyên, rửa tấm làm mát, không để nước tù qua nhiều ngày.

Điều hoà: khi nào cần và chọn theo nguyên tắc nào

Điều hoà rút nhiệt ra khỏi phòng và cùng lúc rút bớt hơi ẩm, nên là thiết bị duy nhất trong ba loại hiệu quả trong cả điều kiện nóng lẫn ẩm. Đổi lại, nó tốn điện nhiều hơn hẳn, cần phòng đóng kín, và đẩy nhiệt ra ngoài qua cục nóng.

Điều hoà hợp lý khi trời nóng ẩm gay gắt mà quạt không còn đủ, khi trong nhà có người già, trẻ nhỏ, người có bệnh mạn tính chịu nóng kém, hoặc khi phòng ở tầng trên cùng, hướng tây không cải tạo được. Với những trường hợp này, điều hoà không phải xa xỉ mà là một phần của việc giữ sức khoẻ trong mùa nóng.

Khi chọn mua, nguyên tắc là công suất phải hợp diện tích và mức nóng của phòng. Phòng hướng tây, tầng trên cùng, nhiều kính cần công suất lớn hơn phòng cùng diện tích nhưng mát hơn. Hỏi người bán và thợ lắp tính theo phòng thực tế, đừng mua theo cảm tính. Ưu tiên loại tiết kiệm điện theo nhãn năng lượng, và chọn chỗ đặt cục nóng thoáng, không thổi vào cửa sổ nhà mình hay nhà hàng xóm.

Điều hoà hiệu quả nhất trong căn phòng đã được che nắng, có trần chống nóng và đã xả nhiệt từ đầu tối. Đầu tư che chắn trước rồi mới mua điều hoà sẽ giúp máy nhỏ hơn và hoá đơn điện thấp hơn.

Chọn theo đặc điểm khí hậu từng vùng

Bảng dưới đây là cách nghĩ chung theo kiểu thời tiết thường gặp, không phải quy tắc cứng. Trong cùng một vùng, mỗi đợt nóng có thể khô hay ẩm khác nhau, nên nhìn vào ẩm kế vẫn là cách chính xác nhất.

Kiểu thời tiếtNơi thường gặpCách làm mát hợp lý
Nóng ẩm, đêm cũng oiĐồng bằng Bắc Bộ giữa hè, Nam Bộ mùa mưaQuạt và thông gió cho ngày vừa; điều hoà theo giờ cho ngày gay gắt; không dùng quạt hơi nước trong phòng kín
Khô nóng, gió tây mạnhBắc Trung Bộ và Trung Bộ trong các đợt gió tây khô nóngQuạt hơi nước trong không gian thoáng phát huy tốt; che nắng tường tây, đóng cửa phía gió nóng ban ngày
Ngày nóng khô, đêm mátTây Nguyên mùa khô, một số vùng caoQuạt và mở cửa xả nhiệt về đêm thường đủ; quạt hơi nước hợp vào giờ nóng ban ngày
Nóng quanh năm, ẩm cao kéo dàiNam Bộ, ven biểnƯu tiên nhà thông thoáng, quạt trần; điều hoà cho phòng ngủ người yếu; chú ý chống ẩm mốc

Đặc điểm từng vùng có thể đổi theo năm. Những đợt nóng bất thường, nồm ẩm kéo dài hơn trước là điều cơ quan khí tượng đã nhắc nhiều lần, nên đừng chỉ dựa vào kinh nghiệm cũ.

Đo độ ẩm tại nhà để chọn đúng

Không cần đoán. Một ẩm kế điện tử loại rẻ, thường đi kèm nhiệt kế, cho biết ngay không khí trong nhà khô hay ẩm.

  1. Đặt ẩm kế giữa phòng, không gần cửa sổ đón nắng, không gần bếp hay phòng tắm.
  2. Ghi độ ẩm vào giờ nóng nhất trong ngày và buổi tối, trong một tuần có các kiểu thời tiết khác nhau.
  3. Nếu độ ẩm thường thấp vào giờ nóng, quạt hơi nước có thể dùng tốt trong phòng thoáng.
  4. Nếu độ ẩm thường cao, bỏ ý định dùng quạt hơi nước; tập trung vào quạt, thông gió và điều hoà theo giờ.
  5. Khi đã có quạt hơi nước, theo dõi ẩm kế khi chạy. Độ ẩm phòng tăng nhanh mà người không thấy mát hơn là dấu hiệu nên tắt.

Các mốc độ ẩm chỉ nên coi là tham khảo, vì cảm giác nóng còn phụ thuộc nhiệt độ, gió, quần áo và sức khoẻ từng người.

Ẩm kế cũng có ích quanh năm: mùa nồm ẩm nó nhắc khi nào nên đóng cửa, bật quạt hút hoặc chế độ hút ẩm để tường và đồ đạc khỏi mốc, mùa khô nó cho biết khi nào không khí trong nhà đã khô quá, cần tưới cây, phơi khăn ẩm cho dễ thở.

Kết hợp để vừa mát vừa đỡ tốn điện

Ít nhà chỉ dùng một loại thiết bị. Cách kết hợp hợp lý cho đa số gia đình:

  • Ban ngày che nắng, đóng cửa phía nắng; dùng quạt cho người.
  • Chiều tối mở cửa, dùng quạt hút để xả nhiệt khi ngoài trời mát hơn trong nhà.
  • Đêm nóng ẩm: điều hoà hẹn giờ cho đầu đêm ở phòng ngủ, sau đó quạt tốc độ thấp.
  • Ngày khô nóng: quạt hơi nước ở không gian thoáng, cửa mở, thay nước thường xuyên.
  • Ưu tiên điều hoà cho phòng có người già, trẻ nhỏ, người bệnh; những phòng khác dùng quạt.
  • Vệ sinh quạt, lưới lọc định kỳ để thiết bị chạy đúng công suất.

Dù dùng thiết bị gì, nếu trong nhà có người có dấu hiệu bất thường khi trời nóng như chóng mặt, lú lẫn, ngừng ra mồ hôi, da nóng đỏ, phải đưa ra chỗ mát và gọi cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế ngay.

Câu hỏi thường gặp

Quạt hơi nước có dùng được ở miền Bắc mùa hè không?

Phụ thuộc độ ẩm từng ngày. Những ngày nóng ẩm, nồm hoặc mưa, quạt hơi nước gần như không mát hơn quạt thường mà còn làm phòng oi hơn. Chỉ nên dùng khi ẩm kế cho thấy không khí khô và phòng mở cửa thoáng.

Vì sao bật quạt hơi nước trong phòng kín lại thấy oi hơn?

Vì quạt hơi nước đẩy thêm hơi nước vào không khí. Trong phòng kín, độ ẩm tăng dần, mồ hôi khó bay hơi, cơ thể khó toả nhiệt nên người thấy bức bối hơn. Quạt hơi nước luôn cần cửa mở để hơi ẩm thoát ra.

Quạt có làm giảm nhiệt độ phòng không?

Không. Quạt chỉ làm không khí chuyển động, giúp mồ hôi bay hơi nhanh nên người thấy mát hơn. Nhiệt độ phòng không đổi. Quạt hút đặt ở cửa sổ thì khác: nó đẩy khí nóng ra ngoài và giúp phòng mát hơn khi ngoài trời đã dịu.

Khi nào nên dùng điều hoà thay vì quạt?

Khi trời nóng ẩm gay gắt mà quạt không còn đủ, khi phòng ở tầng trên cùng hướng tây chưa cải tạo được, hoặc khi trong nhà có người già, trẻ nhỏ, người bệnh chịu nóng kém. Khi đó điều hoà dùng theo giờ là một phần của việc giữ sức khoẻ.

Làm sao biết không khí trong nhà khô hay ẩm?

Dùng một ẩm kế điện tử, thường có sẵn kèm nhiệt kế, đặt giữa phòng và ghi số vào giờ nóng nhất và buổi tối trong vài ngày. Số liệu này cho biết nên dùng quạt hơi nước hay không, chính xác hơn nhiều so với cảm giác.

Chọn công suất điều hoà theo nguyên tắc nào?

Công suất cần hợp diện tích và mức nóng thực tế của phòng. Phòng hướng tây, tầng trên cùng, nhiều kính cần công suất lớn hơn phòng mát cùng diện tích. Nhờ người bán và thợ lắp tính theo phòng cụ thể, và che chắn nắng trước để có thể dùng máy nhỏ hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138