Phòng ngủ vẫn nóng lúc nửa đêm dù ngoài trời đã dịu là vì tường, trần và đồ đạc trong phòng đã hút nhiệt cả ngày và nhả ra đúng giờ ngủ. Muốn phòng mát về đêm mà không phải bật điều hoà suốt, cần làm ba việc: chọn đúng phòng để ngủ trong mùa nóng, xả hết nhiệt tích trong phòng vào đầu buổi tối, và sắp xếp giường, chăn nệm, đồ đạc sao cho người không nằm sát nguồn nhiệt.
Bài này đi từng bước: vì sao phòng nóng muộn, phòng nào nên làm phòng ngủ mùa nóng, đặt giường ở đâu, xả nhiệt lúc nào và bằng cách gì, đồ giường nào giữ nhiệt, dùng quạt và điều hoà theo giờ ra sao, và những lưu ý riêng cho phòng của người già, trẻ nhỏ. Phần chăm giấc ngủ và sức khoẻ khi trời oi bức là một chuyện khác, ở đây chỉ bàn chuyện căn phòng.
Vì sao phòng ngủ về đêm vẫn nóng
Gạch, bê tông và cả những món đồ đạc nặng như tủ gỗ đặc, giường gỗ, nệm dày đều hút nhiệt chậm và nhả nhiệt chậm. Ban ngày chúng hấp thu nhiệt từ mái, tường và không khí; đến tối, khi ngoài trời mát đi, chúng bắt đầu toả nhiệt ngược lại vào phòng. Một phòng ngủ ở tầng trên cùng, có trần là sàn mái bê tông, có tường hướng tây, sẽ nóng nhất vào khoảng từ chiều tối đến gần nửa đêm.
Nếu phòng lại đóng kín cửa suốt buổi tối, khối nhiệt ấy không có đường ra. Người vào phòng lúc mười giờ đêm thấy phòng hầm hơn cả lúc chiều. Bật điều hoà lúc này, máy phải chạy rất lâu mới kéo được nhiệt độ xuống vì nó phải hút hết nhiệt từ tường, trần chứ không chỉ từ không khí.
Hiểu được cơ chế này thì thấy rõ chiến lược: ban ngày giữ cho phòng ngủ ít hấp nhiệt nhất có thể, đầu buổi tối xả nhiệt thật nhanh khi ngoài trời đã mát hơn, và trong lúc ngủ thì để người cách xa các bề mặt còn nóng.
Chọn phòng nào làm phòng ngủ trong mùa nóng
Ưu tiên phòng không ở tầng trên cùng. Phòng ở tầng giữa hoặc tầng dưới có trên đầu là một tầng khác nên không nhận nhiệt trực tiếp từ mái. Nhiều gia đình chuyển chỗ ngủ xuống tầng dưới trong những tháng nóng nhất, rồi lên lại khi trời dịu.
Tránh phòng có tường tây lớn. Phòng nằm phía đông hoặc phía bắc của nhà ít nhận nắng chiều, buổi tối mát nhanh hơn. Nếu phòng ngủ buộc phải ở phía tây, che tường đó từ bên ngoài là việc nên làm đầu tiên.
Ưu tiên phòng có hai cửa ở hai phía. Phòng có cửa sổ ở một mặt và cửa đi hoặc ô thoáng ở mặt khác thì xả nhiệt nhanh hơn hẳn phòng chỉ có một cửa sổ.
Đổi phòng theo mùa là cách rẻ nhất. Không ai bắt phòng ngủ phải cố định quanh năm. Một căn phòng khách tầng dưới thoáng gió, kê thêm giường gấp trong ba tháng nóng nhất, có khi mát hơn mọi khoản đầu tư cho phòng ngủ tầng trên.
Đặt giường ở đâu trong phòng
Kéo giường ra khỏi tường nóng. Đầu giường hay thành giường kê sát bức tường hướng tây hoặc tường giáp nhà bên có mái tôn là nằm cạnh một tấm sưởi. Chỉ cần kéo giường cách tường một khoảng, hoặc xoay giường cho đầu giường áp vào tường mát hơn, cảm giác đã khác.
Đặt giường trên đường gió. Xác định dòng khí trong phòng chạy từ cửa nào sang cửa nào, rồi đặt giường cắt ngang hoặc nằm dọc theo đường đó. Giường đặt ở góc khuất sau tủ sẽ không nhận được gió dù cửa mở.
Không kê giường tầng cao sát trần nóng. Giường tầng, gác lửng ngủ sát trần bê tông dưới mái là chỗ nóng nhất phòng. Mùa nóng nên cho người ngủ tầng dưới hoặc trải chiếu dưới sàn.
Dọn bớt đồ đạc nặng quanh giường. Tủ đứng, giá sách, chồng đồ kê sát giường vừa chắn gió vừa giữ nhiệt. Mùa nóng nên dọn gọn, để không gian quanh giường thoáng.
Xả nhiệt phòng vào đầu buổi tối
Đây là bước tạo khác biệt lớn nhất mà gần như không tốn tiền. Mục tiêu là thay toàn bộ không khí nóng trong phòng và làm nguội bớt tường, trần trước giờ ngủ.
- Ban ngày: đóng cửa sổ và kéo rèm phía nắng chiều để phòng không hấp thêm nhiệt. Nếu có che nắng phía ngoài thì càng tốt.
- Chiều tối: khi nhiệt kế ngoài trời bắt đầu thấp hơn trong phòng, mở hết cửa sổ, cửa đi, ô thoáng. Thường là sau khi mặt trời lặn một lúc.
- Dùng quạt để đẩy không khí: đặt một quạt ở cửa sổ quay ra ngoài để hút khí nóng ra, cửa đối diện để mở cho khí mát vào. Cách này nhanh hơn để quạt thổi vào người.
- Nếu phòng có quạt hút gắn tường hoặc ô thoáng cao, bật quạt hút trong khoảng một hai giờ đầu tối.
- Lau sàn bằng nước sạch nếu sàn gạch đang ấm, để sàn mát nhanh hơn. Không đổ nước lênh láng gây trơn và ẩm.
- Trước khi ngủ, nếu ngoài trời vẫn mát hơn trong phòng thì giữ cửa mở có lưới chống muỗi. Nếu bên ngoài nhiều bụi, ồn hoặc ẩm cao, đóng bớt và chuyển sang quạt.
Làm đều đặn mỗi tối, sau vài hôm sẽ thấy khối tường, trần giữ ít nhiệt hơn, phòng mát sớm hơn. Ở vùng có đêm nóng ẩm kéo dài, xả nhiệt vẫn có ích nhưng không đủ một mình, khi đó cần thêm quạt hoặc điều hoà theo giờ.
Chăn nệm, rèm và đồ đạc giữ nhiệt
Nệm dày ôm nhiệt. Nệm mút, nệm cao su dày giữ nhiệt cơ thể sát lưng. Trải chiếu trúc, chiếu cói hoặc chiếu mây lên trên nệm giúp lưng thoáng hơn. Có nhà cất nệm dày trong mùa nóng, nằm trên phản gỗ trải chiếu.
Ga gối vải mỏng, sáng màu. Vải thô, lanh, cotton mỏng thấm mồ hôi và khô nhanh. Vải bóng, vải tổng hợp dày giữ ẩm sát da, càng nằm càng bức bối.
Rèm dày ban ngày, rèm mỏng ban đêm. Rèm dày giúp chặn nắng ban ngày nhưng nếu buông suốt đêm lại cản gió. Có thể dùng hai lớp: lớp dày kéo vào ban ngày, lớp mỏng hoặc màn chống muỗi giữ riêng tư và chặn muỗi ban đêm.
Thiết bị toả nhiệt trong phòng. Máy tính, sạc pin, đèn ngủ cũ, tivi để chế độ chờ đều toả một ít nhiệt. Dọn ra khỏi phòng ngủ hoặc tắt hẳn trước khi ngủ.
Dùng quạt và điều hoà theo giờ, không chạy suốt
Với những đêm nóng ẩm thật sự, điều hoà là cách giữ người ngủ được, nhất là người già và người có bệnh. Nhưng chạy suốt từ chập tối đến sáng vừa tốn điện vừa làm phòng khô và lạnh lúc gần sáng. Cách nhiều gia đình áp dụng là chia đêm thành hai giai đoạn.
Giai đoạn đầu: sau khi đã xả nhiệt, đóng cửa và bật điều hoà để làm mát phòng trước giờ ngủ, dùng chức năng hẹn giờ tắt sau vài tiếng. Giai đoạn sau: khi máy tắt, bật quạt ở tốc độ thấp, không thổi thẳng vào người, để duy trì không khí lưu thông đến sáng. Vì phòng đã được xả nhiệt từ đầu tối, nhiệt từ tường nhả ra ít hơn nên quạt đủ giữ dễ chịu.
Ở những vùng khô, đêm mát hơn ngày nhiều, có khi chỉ cần quạt và cửa mở là đủ. Ở những vùng nóng ẩm, đêm cũng oi, thì điều hoà theo giờ là hợp lý. Việc chọn quạt, quạt hơi nước hay điều hoà theo độ ẩm từng vùng là một đề tài riêng; ở đây chỉ cần nhớ: căn phòng đã được xả nhiệt thì mọi cách làm mát đều nhẹ việc hơn.
Những thói quen làm phòng ngủ nóng thêm
Đóng kín cửa cả ngày lẫn đêm. Đóng cửa ban ngày phía nắng là đúng, nhưng giữ kín sang cả buổi tối thì nhiệt tích trong phòng không có đường ra. Phải mở để xả nhiệt khi ngoài trời đã mát hơn.
Phơi quần áo ướt trong phòng ngủ. Quần áo phơi trong phòng kín đẩy độ ẩm lên cao, mồ hôi khó bay hơi, cảm giác oi bức tăng dù nhiệt độ không đổi. Nên phơi ở sân, ban công hoặc chỗ thoáng gió.
Bật điều hoà ngay khi vừa vào phòng nóng hầm. Phòng chưa xả nhiệt mà đóng cửa bật điều hoà, máy phải chạy rất lâu để rút nhiệt từ tường và trần. Mở cửa xả nhiệt vài chục phút trước sẽ nhẹ việc cho máy hơn.
Để quạt thổi thẳng vào người suốt đêm. Gió mạnh thổi thẳng làm khô họng, khô mắt, dễ thức giấc. Quạt nên đặt hướng lên trần hoặc chếch sang bên, chạy tốc độ thấp, đủ để không khí trong phòng chuyển động.
Phòng ngủ của người già và trẻ nhỏ
Người cao tuổi và trẻ nhỏ chịu nóng kém hơn người trưởng thành khoẻ mạnh, và nhiều khi không tự nói ra được là mình đang khó chịu. Phòng ngủ của họ cần được để ý riêng:
- Ưu tiên cho người già, trẻ nhỏ phòng mát nhất nhà trong mùa nóng, không để ngủ ở tầng trên cùng dưới mái nóng.
- Đặt một nhiệt kế trong phòng để người lớn khác trong nhà nhìn số, không chỉ dựa vào cảm giác của người già vốn kém nhạy với nóng.
- Để sẵn nước uống ở đầu giường, nhắc người già uống từng ngụm kể cả khi không thấy khát.
- Không quấn trẻ quá nhiều lớp, không đắp chăn dày, không đặt quạt thổi thẳng và mạnh vào trẻ.
- Nếu người già hay trẻ nhỏ có dấu hiệu bất thường khi trời nóng như lừ đừ, khó đánh thức, sốt, nôn, lú lẫn, phải đưa đi khám hoặc gọi cấp cứu ngay, không chờ đến sáng.
Với người có bệnh mạn tính đang dùng thuốc, nên hỏi bác sĩ điều trị về việc sinh hoạt trong mùa nóng, vì một số thuốc làm cơ thể chịu nóng kém hơn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao phòng ngủ lúc nửa đêm còn nóng hơn buổi chiều?
Vì tường, trần bê tông và đồ đạc nặng đã hút nhiệt suốt ngày và nhả dần ra vào buổi tối. Phòng ở tầng trên cùng hoặc có tường hướng tây càng bị rõ. Nếu cửa đóng kín, nhiệt bị giữ lại trong phòng và cảm giác nóng tăng dần về đêm.
Mở cửa sổ ban đêm có làm phòng mát hơn không?
Có, nếu không khí ngoài trời đã mát hơn trong phòng. Mở cửa ở hai phía hoặc dùng quạt đặt ở cửa sổ hút khí nóng ra ngoài sẽ thay không khí nhanh hơn. Cần lắp lưới chống muỗi và cân nhắc đóng bớt khi bên ngoài nhiều bụi hoặc quá ẩm.
Có nên chuyển chỗ ngủ xuống tầng dưới trong mùa nóng?
Nên, nếu tầng trên cùng nằm ngay dưới mái nóng. Phòng tầng dưới có một tầng khác che phía trên nên ít nhận nhiệt từ mái. Nhiều gia đình đổi phòng ngủ theo mùa và thấy đây là cách làm mát rẻ nhất.
Nằm chiếu có mát hơn nằm nệm không?
Chiếu trúc, chiếu cói, chiếu mây thoáng khí và không giữ nhiệt sát lưng như nệm mút hay nệm cao su dày. Trải chiếu lên trên nệm hoặc nằm phản gỗ trải chiếu trong mùa nóng giúp ngủ dễ chịu hơn rõ rệt.
Bật điều hoà hẹn giờ rồi chuyển sang quạt có tốt không?
Đó là cách nhiều gia đình dùng để vừa ngủ được vừa đỡ tốn điện. Điều hoà làm mát phòng trong vài giờ đầu, sau đó quạt tốc độ thấp giữ không khí lưu thông. Hiệu quả tốt hơn nếu phòng đã được xả nhiệt từ đầu buổi tối.
Người già ngủ trong phòng nóng cần chú ý điều gì?
Nên cho người già ngủ ở phòng mát nhất, có nhiệt kế để người nhà theo dõi, có nước ở đầu giường. Nếu thấy lừ đừ, khó đánh thức, lú lẫn, sốt hoặc nôn khi trời nóng thì phải đưa đi khám hoặc gọi cấp cứu ngay.