ThichUng.comThích Ứng
Nước ngọt mùa hạn mặn

Nước sạch cho làng hay bị cô lập mùa lũ: trữ sẵn, lọc tạm và chia nhau dùng

Chuẩn bị nước sạch cho làng hay bị lũ chia cắt: trữ sẵn từ đầu mùa, lọc tạm và đun sôi khi nước đục, làm sạch giếng sau lũ, cả làng chia nước những ngày bị cô lập.

Villagers pass sealed blue water containers hand to hand up wooden stairs into the raised loft of a stilt house above brown floodwater, Vietnamese countryside, overcast soft light, medium wide shot

Làng hay bị nước lũ chia cắt nên coi nước uống sạch như lương thực: trữ sẵn từ đầu mùa trong vật chứa kín đặt ở chỗ cao, biết cách lắng lọc và đun sôi nước đục khi nước trữ cạn, và có sẵn quy ước chia nhau trong những ngày đường bị ngập. Nghịch lý của mùa lũ là nước ở khắp nơi mà nước uống được lại khan hiếm nhất.

Bài này không bàn chuyện sơ tán hay ứng phó trong những giờ bão lũ đổ về, mà nói về việc chuẩn bị nước lâu dài cho những làng năm nào cũng bị cô lập vài ngày: chuẩn bị gì từ trước mùa, xoay xở ra sao khi đang bị chia cắt, và làm sạch nguồn nước sau khi nước rút.

Trữ sẵn từ đầu mùa: nước uống là ưu tiên số một

Khi lũ về, nước giếng đục và bẩn, nước máy có thể ngừng, đường vào làng ngập không ai mang nước tới được. Những việc nên làm từ khi mùa mưa bắt đầu:

  • Tính lượng nước uống và nấu cho cả nhà trong số ngày bị cô lập lâu nhất những năm gần đây, cộng thêm vài ngày dự phòng.
  • Dùng vật chứa kín, có nắp vặn như can, bình sạch chuyên đựng nước. Không dùng can từng chứa xăng dầu, hoá chất.
  • Đặt nước trữ ở chỗ cao nhất trong nhà: gác, tầng hai, giá cao. Nước lũ tràn vào thùng chứa ở nền nhà là hỏng cả kho nước.
  • Ghi ngày đổ nước lên can bằng băng dính, thay nước định kỳ nếu chưa dùng tới.
  • Chuẩn bị sẵn dụng cụ: nồi đun, bếp và chất đốt cất chỗ khô, vải lọc sạch, xô có nắp, xà phòng.
  • Nhận và cất kỹ đồ khử khuẩn nước nếu trạm y tế, chính quyền phát, kèm hướng dẫn sử dụng.

Nhà có người già, trẻ nhỏ, người đang bệnh nên trữ dư hơn. Thuốc đang điều trị theo đơn của người bệnh mạn tính cũng nên chuẩn bị đủ cho những ngày bị cô lập, cất cùng chỗ cao với nước.

Lọc tạm khi nước trữ cạn: lắng, lọc, đun sôi

Khi nước trữ cạn mà làng vẫn bị chia cắt, phải dùng nước mưa hoặc nước giếng, nước sông đục. Không có cách nào biến nước lũ thành an toàn tuyệt đối tại nhà, nhưng làm đủ các bước sau giảm rất nhiều nguy cơ:

  1. Chọn nguồn ít bẩn nhất: nước mưa hứng trực tiếp từ mái sạch tốt hơn nước giếng bị ngập, nước giếng tốt hơn nước lũ chảy qua chuồng trại, nhà vệ sinh.
  2. Để lắng: đổ vào xô sạch có nắp, để yên nhiều giờ cho bùn chìm xuống. Nếu được cán bộ y tế hướng dẫn dùng chất làm trong nước, làm đúng theo hướng dẫn đó.
  3. Gạn lấy phần trong ở trên, không khuấy đáy.
  4. Lọc qua vải sạch gấp nhiều lớp hoặc lọc cát sỏi tự làm, để bớt cặn mịn.
  5. Đun sôi kỹ, để sôi thêm một lúc, rồi để nguội trong nồi có nắp. Đây là bước diệt mầm bệnh chắc chắn nhất ở nhà.
  6. Nếu không đun được, dùng đồ khử khuẩn nước do y tế phát, đúng liều trên gói hoặc theo lời cán bộ y tế. Không tự pha chất tẩy rửa vào nước uống theo lời mách.
  7. Đựng nước đã xử lý trong vật chứa sạch riêng, không đổ lẫn vào nước chưa xử lý.

Lắng và lọc chỉ làm nước trong, không diệt mầm bệnh; đun sôi hoặc khử khuẩn mới làm điều đó. Ngược lại, đun sôi không loại bỏ được hoá chất, xăng dầu nếu nước bị nhiễm; nước có mùi dầu, mùi hoá chất lạ thì không dùng để uống dù đã đun.

Chuẩn bị nguồn nước cấp làng trước mùa lũ

Ngoài phần trữ của từng nhà, làng hay bị cô lập nên có một số chuẩn bị chung, làm từ mùa khô khi còn thuận tiện. Những việc nhiều thôn đã bàn và làm được:

  • Nâng cao miệng giếng chung và làm bệ, nắp kín, để nước lũ thông thường không tràn vào. Kết cấu giếng nên hỏi thợ có kinh nghiệm.
  • Đặt bồn nước chung ở điểm cao như nhà văn hoá, trường học, nối máng hứng nước mưa từ mái để bồn tự đầy trong mùa mưa.
  • Chuẩn bị bếp đun chung và chất đốt cất khô tại điểm tập trung, để đun nước sôi cho những nhà không còn bếp dùng được.
  • Lập danh sách hộ cần giúp: người già sống một mình, người khuyết tật, nhà có trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai, người bệnh nặng.
  • Phân công người phụ trách nước của từng xóm: ai giữ chìa khoá bồn chung, ai giữ sổ, ai chở nước bằng thuyền.
  • Hỏi trước trạm y tế xã về đồ khử khuẩn nước dự phòng, cách nhận và hướng dẫn sử dụng.
  • Tập dượt một lần vào đầu mùa: mở bồn chung, đun thử, chia thử theo sổ, để mọi người quen trước khi cần thật.

Những chuẩn bị này tốn ít tiền nhưng cần người đứng ra lo. Thường hiệu quả nhất khi gắn vào kế hoạch phòng chống thiên tai sẵn có của thôn, có trưởng thôn, hội phụ nữ, đoàn thanh niên cùng tham gia và báo cáo với UBND xã.

Cả làng chia nhau dùng trong những ngày bị chia cắt

Trong mỗi đợt cô lập, luôn có nhà trữ nhiều và nhà gần như không có gì: nhà mới chuyển đến, nhà người già neo đơn, nhà bị nước tràn vào làm hỏng hết nước trữ. Làng nào đã bàn trước cách chia nhau thì vượt qua những ngày đó nhẹ nhàng hơn nhiều.

Một cách nhiều làng đã làm là chọn một hai điểm tập trung trên cao như nhà văn hoá, trường học, nhà sàn kiên cố, đặt ở đó bồn nước chung đã trữ sẵn và bếp đun chung. Tổ tự quản phân người đun nước sôi theo ca, các hộ mang bình đến lấy theo lượt, ưu tiên nhà có trẻ nhỏ, người già, phụ nữ mang thai, người bệnh. Một cuốn sổ ghi lượt lấy giúp phân phối công bằng và biết lượng còn lại.

Những hộ ở xa điểm tập trung có thể được ghép với nhà hàng xóm có nhiều nước hơn, hoặc được thanh niên chở nước bằng thuyền theo lịch. Danh sách những người cần giúp đỡ đặc biệt nên được lập từ trước mùa lũ cùng với trưởng thôn, hội phụ nữ, chi hội người cao tuổi. Khi đường thông trở lại, các nhà góp lại nước, bình chứa để chuẩn bị cho đợt sau.

Vệ sinh khi nước khan: giữ tay sạch là giữ bụng khoẻ

Rửa tay bằng xà phòng vào những lúc then chốt. Trước khi nấu, trước khi ăn, trước khi cho trẻ ăn, sau khi đi vệ sinh và sau khi lội nước. Dùng một gáo nước sạch đổ nhỏ, hứng chậu bên dưới để tận dụng nước đó cho việc khác.

Rửa chén bát bằng nước đã đun hoặc đã khử khuẩn. Bát đũa rửa bằng nước lũ có thể mang mầm bệnh vào miệng dù thức ăn đã nấu chín.

Che đậy thức ăn và nước uống. Ruồi nhiều sau lũ. Thức ăn nấu xong nên ăn ngay, đậy kỹ; không ăn đồ ngâm nước lũ.

Đi vệ sinh đúng chỗ. Khi nhà vệ sinh bị ngập, cần quy ước chỗ tạm và cách thu gom chất thải, không thải trực tiếp xuống nước quanh nhà.

Giữ trẻ nhỏ khỏi nước lũ. Trẻ hay nghịch nước, uống nhầm và dễ đuối nước. Luôn có người lớn trông.

Rửa chân và lau khô sau khi lội. Vết xước ở chân ngâm nước bẩn dễ nhiễm trùng. Vết thương sưng đỏ, đau tăng, chảy mủ hay kèm sốt cần đi khám.

Làm sạch giếng và bể chứa sau khi nước rút

Giếng bị nước lũ tràn vào chứa bùn và mầm bệnh, không dùng ngay khi nước vừa rút. Trình tự thường được y tế địa phương hướng dẫn gồm các bước chính sau, chi tiết và liều khử khuẩn thì làm theo cán bộ trạm y tế:

  1. Không uống nước giếng bị ngập khi chưa làm sạch, kể cả nước trông đã trong.
  2. Dọn rác, bùn quanh miệng giếng, sửa lại bệ và nắp nếu bị hỏng.
  3. Tát hoặc bơm hết nước bẩn, vét bùn đáy nếu làm được an toàn. Không xuống giếng sâu một mình; việc vét giếng sâu nên để thợ có kinh nghiệm làm.
  4. Để nước mới hồi lại, rồi khử khuẩn theo hướng dẫn của trạm y tế xã.
  5. Chờ đủ thời gian theo hướng dẫn rồi mới dùng, và vẫn đun sôi nước trước khi uống trong một thời gian sau đó.
  6. Súc rửa bể chứa, lu, bồn bị nước lũ tràn vào bằng bàn chải, nước sạch, phơi khô nếu được trước khi đổ nước mới.

Nhiều xã tổ chức làm sạch giếng hàng loạt sau lũ, có cán bộ y tế đi hướng dẫn và phát đồ khử khuẩn. Hỏi trưởng thôn hoặc trạm y tế để đăng ký, nhất là nhà có giếng đào sâu hay giếng dùng chung nhiều hộ.

Khi nào phải đi khám ngay

Những ngày bị cô lập và sau lũ là lúc các bệnh đường ruột, bệnh ngoài da, đau mắt dễ bùng lên. Người trong nhà bị tiêu chảy nhiều lần trong ngày, phân có máu, nôn liên tục không uống được, sốt cao, li bì hay khó đánh thức, cần được đưa đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt, kể cả khi phải nhờ thuyền của xã. Trẻ nhỏ và người già mất nước rất nhanh: môi khô, mắt trũng, khóc không có nước mắt, đi tiểu rất ít là dấu hiệu nặng.

Người từng lội nước lũ mà sau đó sốt, đau cơ, nhất là đau bắp chân, vàng da hay mắt đỏ cũng cần đi khám và kể với nhân viên y tế rằng mình đã lội nước ngập. Vết thương ở chân sưng đỏ lan rộng, chảy mủ, kèm sốt không được tự chữa ở nhà.

Trong lúc chờ đi khám, người tiêu chảy vẫn cần được uống nước sạch từng ngụm nhỏ. Cách bù nước cụ thể nên làm theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Không tự dùng thuốc cầm tiêu chảy hay kháng sinh cho trẻ nhỏ khi chưa được khám.

Câu hỏi thường gặp

Nên trữ bao nhiêu nước uống trước mùa lũ?

Lấy số ngày làng bị cô lập lâu nhất những năm gần đây, nhân với lượng nước uống và nấu ăn mỗi ngày của cả nhà, rồi cộng thêm vài ngày dự phòng. Nhà có người già, trẻ nhỏ, người bệnh nên trữ dư hơn và đặt nước ở chỗ cao nhất.

Nước lũ đục có lọc để uống được không?

Chỉ nên dùng khi không còn nguồn nào khác. Phải lắng, gạn, lọc qua vải sạch rồi đun sôi kỹ hoặc khử khuẩn theo hướng dẫn của y tế. Nước có mùi dầu, mùi hoá chất lạ thì không uống dù đã đun sôi.

Đun sôi nước bao lâu thì diệt được mầm bệnh?

Đun đến khi nước sôi bùng và để sôi thêm một lúc, sau đó để nguội trong nồi có nắp. Đun sôi diệt được phần lớn vi khuẩn, vi rút, nhưng không loại bỏ được hoá chất hay xăng dầu trong nước.

Giếng bị ngập sau lũ bao lâu thì dùng lại được?

Không có thời gian cố định. Giếng cần được tát sạch nước bẩn, vét bùn, khử khuẩn theo hướng dẫn của trạm y tế và chờ đủ thời gian rồi mới dùng. Trong một thời gian sau đó vẫn nên đun sôi nước trước khi uống.

Có nên đổ nước tẩy javel vào nước uống để khử khuẩn không?

Không tự làm theo lời mách. Chỉ dùng đồ khử khuẩn nước do y tế phát hoặc hướng dẫn, đúng liều ghi trên gói hay theo lời cán bộ y tế. Pha sai loại hoặc sai liều có thể gây hại cho người uống.

Sau khi lội nước lũ, dấu hiệu nào cần đi khám?

Sốt, đau cơ nhất là bắp chân, vàng da, mắt đỏ, hay vết thương ở chân sưng đỏ, chảy mủ cần đi khám sớm. Khi khám, nhớ kể với nhân viên y tế rằng mình đã lội nước ngập để họ dễ xác định nguyên nhân.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138