Nồm ẩm xảy ra khi không khí ấm và rất ẩm tràn về gặp tường, sàn còn lạnh sau những ngày rét, hơi nước ngưng tụ thành nước trên bề mặt. Độ ẩm cao kéo dài làm nấm mốc và mạt bụi phát triển, và bào tử nấm mốc là nguồn gây dị ứng, có thể làm người hen, viêm mũi dị ứng, trẻ hay khò khè thấy khó chịu hơn.
Giữ nhà khô trong mùa nồm dựa trên một nguyên tắc nghe có vẻ ngược: khi ngoài trời ẩm hơn trong nhà thì đóng cửa, không mở toang cho thoáng. Sau đó là hút ẩm, lau khô bề mặt, xử lý nấm mốc đúng cách và giữ chăn đệm, quần áo khô ráo. Người có bệnh hô hấp nên có kế hoạch xử trí cơn khó thở từ bác sĩ điều trị trước khi mùa nồm tới.
Vì sao có nồm và vì sao mùa nồm thất thường hơn
Không khí luôn chứa hơi nước, và không khí càng ấm thì chứa được càng nhiều. Khi một khối không khí ấm ẩm chạm vào bề mặt lạnh hơn nhiệt độ điểm sương của nó, hơi nước ngưng thành giọt, giống như cốc nước đá đổ mồ hôi. Cuối đông đầu xuân ở miền Bắc, sau những đợt rét, tường gạch, sàn đá, nền gạch men còn lạnh, rồi gió nồm ấm ẩm từ biển thổi vào, toàn bộ ngôi nhà thành chiếc cốc nước đá.
Những nhà nền thấp, tường dày, sàn đá bóng, đóng kín cả mùa đông thường bị nặng nhất vì bề mặt lạnh lâu. Tầng trệt nặng hơn tầng trên. Nhà ở gần ao hồ, ruộng trũng, ven sông có độ ẩm nền cao hơn.
Khi thời tiết thất thường hơn, những đợt rét và ấm có thể xen kẽ nhau nhiều lần trong một mùa, mỗi lần chuyển từ rét sang ấm ẩm là một lần nồm. Có năm nồm kéo dài nhiều ngày liền, có năm lặp lại nhiều đợt ngắn. Với gia đình có người dị ứng, điều này có nghĩa là không thể chỉ chống nồm vài hôm mà cần cách làm đều đặn cả mùa.
Nấm mốc, mạt bụi và đường hô hấp
Nấm mốc mọc ở đâu. Góc tường sau tủ, mặt sau tranh treo, trần nhà vệ sinh, gioăng cao su tủ lạnh, rèm cửa, giày dép, chăn đệm, sách vở để trong tủ kín. Dấu hiệu là đốm đen, xanh, trắng loang và mùi ẩm mốc đặc trưng. Có những chỗ mốc không nhìn thấy nhưng mùi thì có.
Vì sao gây khó chịu. Nấm mốc giải phóng bào tử và các mảnh nhỏ bay trong không khí. Ở người có cơ địa dị ứng, hít phải có thể gây hắt hơi, sổ mũi, ngứa mắt, ho, và có thể làm cơn hen nặng lên. Người không dị ứng cũng có thể thấy nghẹt mũi, khó chịu họng khi ở lâu trong phòng ẩm mốc.
Mạt bụi nhà cũng ưa ẩm. Mạt bụi sống trong đệm, gối, thảm, thú bông và phát triển mạnh khi độ ẩm cao. Đây là một nguồn dị ứng phổ biến khác trong nhà.
Ai nhạy cảm hơn. Người hen, viêm mũi dị ứng, viêm da cơ địa, người bệnh phổi mạn tính, người suy giảm miễn dịch, trẻ nhỏ, người cao tuổi. Với người suy giảm miễn dịch nặng, nấm mốc trong nhà còn là mối lo về nhiễm trùng, cần hỏi bác sĩ điều trị.
Đóng hay mở cửa: quyết định theo trời
Một chiếc ẩm kế nhỏ treo trong nhà giúp quyết định chính xác hơn cảm giác. Nhiều hướng dẫn về nhà ở lành mạnh nêu mốc độ ẩm trong nhà nên giữ dưới khoảng sáu mươi phần trăm để hạn chế nấm mốc; đây là mốc tham khảo, không phải ngưỡng tuyệt đối.
| Tình huống | Nên làm | Vì sao |
|---|---|---|
| Ngoài trời nồm, sương mù, tường đổ nước | Đóng kín cửa, kéo rèm | Ngăn khối không khí ẩm tràn vào gặp bề mặt lạnh |
| Ngoài trời hanh khô, có gió bắc hoặc nắng | Mở cửa thông thoáng | Đưa không khí khô vào thay khí ẩm trong nhà |
| Trong nhà ẩm, ngoài trời cũng ẩm | Đóng cửa, dùng máy hút ẩm hoặc chế độ khô của điều hoà | Rút hơi nước khỏi không khí trong nhà |
| Vừa tắm, vừa nấu, vừa phơi đồ trong nhà | Bật quạt hút, đóng cửa phòng đó | Không để hơi nước lan ra các phòng khác |
| Nồm dứt, trời hửng nắng | Mở cửa, phơi chăn đệm, lau khô sàn | Tận dụng lúc khô để xả ẩm và làm khô đồ |
Sai lầm phổ biến nhất là mở toang cửa đón gió nồm với ý nghĩ cho thoáng. Trong ngày nồm, càng mở càng ướt.
Giữ nhà khô trong mùa nồm, việc hằng ngày
Những việc dưới đây làm đều mỗi ngày trong mùa nồm hiệu quả hơn một lần dọn lớn sau khi nấm mốc đã mọc khắp nơi:
- Sáng dậy xem ẩm kế và trời bên ngoài để quyết định đóng hay mở cửa.
- Lau sàn bằng khăn khô hoặc cây lau vắt thật kiệt, không dùng cây lau ướt sũng; có thể rắc một lớp mỏng mùn cưa hay giấy báo cũ ở lối đi để hút nước rồi dọn.
- Chạy máy hút ẩm ở phòng ngủ của người dị ứng, đóng cửa phòng khi máy chạy; đổ nước trong máy hằng ngày.
- Hạn chế phơi quần áo trong nhà; nếu phải phơi, dùng máy sấy hoặc phơi trong phòng có máy hút ẩm.
- Kê tủ, giường cách tường một khoảng để không khí lưu thông, tránh mốc ở mặt sau.
- Đặt gói hút ẩm trong tủ quần áo, tủ giày, tủ sách; thay khi đã no nước.
- Đậy nắp bồn cầu, bật quạt hút sau khi tắm, lau khô tường nhà tắm.
Khi nồm dứt, tranh thủ phơi chăn, gối, đệm dưới nắng, giặt rèm cửa và lau lại những góc vừa đọng nước. Đây là lúc làm sạch hiệu quả nhất trước đợt nồm tiếp theo.
Dọn nấm mốc cho an toàn
Bảo vệ người dọn. Đeo khẩu trang loại lọc bụi mịn, găng tay cao su, kính bảo hộ nếu dọn trên trần. Người hen, người dị ứng nặng và trẻ nhỏ không nên trực tiếp dọn, nên ra khỏi phòng trong lúc dọn.
Đừng cọ khô. Chải hay quét khô làm bào tử bay khắp phòng. Làm ẩm nhẹ bề mặt rồi lau, cho khăn bẩn vào túi kín rồi giặt hoặc bỏ.
Không trộn các chất tẩy với nhau. Nước tẩy có chất tẩy trắng không được pha chung với chất tẩy có amoniac hay axit, vì có thể sinh khí độc. Dùng một loại, pha theo hướng dẫn trên chai, mở thông gió khi lau.
Vật xốp mốc nặng thì bỏ. Thảm, đệm mút, trần thạch cao, giấy dán tường đã mốc ngấm sâu khó làm sạch hết, giữ lại chỉ là giữ ổ mốc.
Mốc lan rộng là chuyện của ngôi nhà. Mốc mọc lại liên tục ở cùng một chỗ thường do thấm nước từ mái, tường, đường ống. Cần sửa nguồn ẩm, có khi phải nhờ thợ chống thấm, chứ không chỉ lau bề mặt.
Lâu dài: làm nhà bớt nồm ngay từ khi sửa
Nếu nhà năm nào cũng nồm nặng, những lần sửa chữa là dịp để làm nhà bớt nồm. Sàn lát gạch men bóng, đá bóng lạnh là bề mặt đọng nước nhiều nhất; gạch nhám, gạch nung, sàn gỗ có xử lý ít đọng hơn. Tường tầng trệt nên được chống thấm từ chân tường để hơi ẩm từ đất không ngấm lên. Nền nhà thấp hơn sân và đường thường ẩm hơn.
Thông gió có chủ đích giúp nhà khô nhanh khi trời hanh trở lại: cửa sổ đặt đối nhau, ô thoáng phía trên, quạt hút ở nhà tắm và bếp. Nhà đóng kín quanh năm vì sợ bụi, sợ trộm thường ẩm mốc hơn. Với gia đình có người hen hay dị ứng nặng, phòng ngủ của người đó nên là phòng khô ráo nhất nhà, ít đồ vải, ít thảm, dễ lau chùi.
Những thay đổi này không làm hết nồm, vì nồm là chuyện của thời tiết. Nhưng chúng làm số ngày nhà đọng nước ít đi và nấm mốc khó bám hơn, nghĩa là ít ngày người dị ứng phải chịu đựng hơn.
Gia đình có người hen, viêm mũi dị ứng: chuẩn bị trước mùa
Khám lại trước khi nồm tới. Cuối mùa thu hoặc đầu đông là lúc hợp để hỏi bác sĩ điều trị về kế hoạch cho mùa nồm: thuốc dự phòng dùng thế nào, khi nào dùng thuốc cắt cơn, dấu hiệu nào phải đến viện. Ghi kế hoạch ra giấy, đưa cho người chăm sóc.
Sắp lại phòng ngủ. Phòng ngủ của người dị ứng nên ít thú bông, ít thảm, ít rèm dày; dùng vỏ chăn gối dễ giặt, giặt bằng nước nóng theo nhãn vải và sấy khô kỹ. Đây là chỗ người đó ở lâu nhất mỗi ngày, làm tốt một phòng có tác dụng hơn làm qua loa cả nhà.
Theo dõi triệu chứng theo ngày. Một cuốn sổ ghi ngày nào ho nhiều, ngày nào phải dùng thuốc cắt cơn, kèm độ ẩm trên ẩm kế, giúp nhận ra quy luật và giúp bác sĩ điều chỉnh điều trị ở lần khám sau.
Tránh thêm chất kích thích đường thở. Khói thuốc lá, khói hương đốt trong phòng kín, bình xịt thơm phòng, mùi sơn mới làm đường thở vốn đã nhạy cảm trong mùa nồm càng dễ bị kích thích.
Khi nào cần đi khám, khi nào gọi cấp cứu
Nên đi khám khi ho, hắt hơi, nghẹt mũi kéo dài nhiều tuần trong mùa nồm, khi trẻ hay khò khè, ho về đêm, hoặc khi người đã có hen thấy phải dùng thuốc cắt cơn nhiều hơn mọi khi. Bác sĩ có thể giúp xác định có phải dị ứng hay không, dị ứng với gì, và điều chỉnh kế hoạch điều trị. Không tự mua thuốc xịt, thuốc chống dị ứng dùng kéo dài.
Gọi cấp cứu khi có khó thở nặng, nói không thành câu, môi tím tái, thở rít, co kéo lồng ngực ở trẻ, hoặc cơn hen không đỡ sau khi đã xử trí theo kế hoạch bác sĩ dặn. Người có bệnh hô hấp mạn tính nên có sẵn kế hoạch viết ra giấy, để ở chỗ người nhà dễ tìm, trước khi bước vào mùa nồm.
Với trẻ nhỏ, cha mẹ nên để ý những biểu hiện khó thở mà trẻ không tự nói ra được: thở nhanh hơn bình thường, cánh mũi phập phồng, bỏ bú hoặc bỏ ăn vì mệt, ngủ li bì. Những dấu hiệu này cần được đưa đi khám ngay chứ không chờ qua đêm, kể cả khi trẻ chưa sốt.
Câu hỏi thường gặp
Trời nồm có nên mở cửa cho thoáng không?
Không nên khi ngoài trời đang nồm ẩm. Mở cửa lúc đó đưa thêm khối không khí ẩm vào gặp tường và sàn còn lạnh, nhà càng đọng nước. Nên đóng kín cửa, dùng máy hút ẩm hoặc chế độ khô của điều hoà, và chỉ mở cửa khi trời hanh khô hoặc có nắng trở lại.
Độ ẩm trong nhà bao nhiêu là hợp lý?
Nhiều hướng dẫn về nhà ở lành mạnh nêu mốc giữ độ ẩm trong nhà dưới khoảng sáu mươi phần trăm để hạn chế nấm mốc và mạt bụi, nhưng cũng không nên quá khô. Một chiếc ẩm kế nhỏ giúp bạn biết khi nào cần hút ẩm, khi nào có thể mở cửa.
Máy hút ẩm và chế độ khô của điều hoà khác nhau thế nào?
Cả hai đều rút hơi nước khỏi không khí. Máy hút ẩm chuyên dụng thường hiệu quả hơn ở nhiệt độ mát của mùa nồm và di chuyển được giữa các phòng. Chế độ khô của điều hoà làm phòng mát thêm và phụ thuộc mẫu máy. Chọn theo nhu cầu và điều kiện từng nhà.
Nấm mốc trong nhà có gây bệnh nặng không?
Với đa số người khoẻ, nấm mốc chủ yếu gây khó chịu đường hô hấp và dị ứng. Người hen, bệnh phổi mạn tính, trẻ nhỏ và người suy giảm miễn dịch có thể bị ảnh hưởng nặng hơn. Nếu trong nhà có người thuộc các nhóm này, nên xử lý nấm mốc sớm và hỏi bác sĩ điều trị.
Dùng nước tẩy để diệt nấm mốc có an toàn không?
Có thể dùng nếu pha đúng hướng dẫn trên chai, đeo găng tay và khẩu trang, mở thông gió. Tuyệt đối không pha chung với chất tẩy khác có amoniac hay axit vì có thể sinh khí độc. Bề mặt xốp như thảm, đệm mút mốc nặng thường khó làm sạch hết, nên bỏ.
Làm sao để chăn đệm không bị ẩm mốc mùa nồm?
Bọc đệm bằng tấm phủ dễ giặt, phơi chăn gối mỗi khi có nắng, giặt ga gối thường xuyên và sấy khô kỹ. Kê giường cách tường, chạy máy hút ẩm trong phòng ngủ khi đóng cửa. Chăn đệm đã mốc lan rộng, có mùi khó hết nên thay mới.