Một ngôi nhà nóng như lò về chiều hầu như bao giờ cũng có một hai nguồn nhiệt chính, không phải nóng đều khắp nơi. Thường gặp nhất là mái hoặc trần tầng trên cùng, bức tường hứng nắng chiều, mảng kính không che, và những nguồn nhiệt sinh ra ngay trong nhà như bếp, tủ lạnh kê sát tường, cục nóng điều hoà. Muốn sửa cho trúng, việc đầu tiên là đi một vòng nhà vào khoảng ba đến năm giờ chiều, sờ tay lên bề mặt, đo vài con số và ghi lại.
Bài này hướng dẫn cách tự tìm nguồn nhiệt trong ba ngày với một cái nhiệt kế rẻ tiền và đôi bàn tay, cách phân biệt nóng do bức xạ với nóng do không khí đứng, rồi xếp thứ tự việc sửa từ rẻ đến đắt. Làm đúng thứ tự này, nhiều nhà giảm được cái hầm hập buổi chiều mà chưa phải đập phá gì.
Nhiệt vào nhà theo bốn đường
Qua mái và trần tầng trên cùng. Mái hứng nắng gần như cả ngày. Với nhà mái bằng bê tông, sàn mái tích nhiệt từ trưa và nhả xuống phòng bên dưới đến tận nửa đêm. Với nhà mái tôn hoặc ngói không có trần, nhiệt từ tấm lợp toả thẳng xuống đầu người. Đây là nguồn lớn nhất ở nhà một tầng và ở tầng trên cùng của nhà nhiều tầng.
Qua tường hứng nắng. Tường phía tây và tây nam nhận nắng xiên vào đúng lúc nhiệt độ ngoài trời cao nhất trong ngày. Tường gạch đặc một lớp ngấm nóng chậm, nên mặt trong thường nóng nhất vào lúc chiều muộn và tối, đúng giờ cả nhà về sinh hoạt.
Qua kính và các ô hở. Nắng chiếu qua kính biến thành nhiệt trong phòng rồi bị giữ lại. Cửa kính lớn không có gì che phía ngoài, ô kính trên cầu thang, mái lấy sáng bằng tấm nhựa trong là những chỗ đổ nhiệt vào nhà rất nhanh.
Sinh ra ngay trong nhà. Bếp nấu, nồi cơm, tủ lạnh, bình nóng lạnh, máy tính, đèn cũ, cả cục nóng điều hoà của chính nhà mình hoặc nhà bên thổi vào khe giữa hai nhà. Từng thứ nhỏ, nhưng dồn trong một căn phòng kín thì đáng kể.
Đi một vòng nhà lúc chiều: kiểm chỗ nào, nhìn dấu hiệu gì
Chọn một ngày nắng bình thường, không phải ngày mát bất thường. Từ khoảng ba giờ chiều, đi lần lượt từng phòng từ tầng trên xuống, dùng lòng bàn tay áp lên bề mặt trong vài giây. Bề mặt nào nóng hơn hẳn da tay là nơi đang đổ nhiệt vào phòng.
| Chỗ kiểm | Cách kiểm | Dấu hiệu là nguồn nhiệt chính |
|---|---|---|
| Trần tầng trên cùng | Đứng lên ghế, áp tay lên trần | Trần ấm rõ, đứng gần thấy hơi nóng phả xuống mặt |
| Tường phía tây, tây nam | Áp tay ở nhiều độ cao khác nhau | Mặt trong ấm đều, càng về tối càng nóng hơn |
| Cửa kính, ô kính | Đứng cách kính một sải tay | Da mặt và tay rát như đứng gần bếp than |
| Khe giữa hai nhà, sân sau | Nhìn xem có cục nóng nào thổi vào | Luồng hơi nóng thổi liên tục vào cửa sổ |
| Bếp và góc tủ lạnh | Sờ tường phía sau tủ, quanh bếp | Tường ấm kể cả khi trời đã tắt nắng |
Ghi lại kết quả theo từng phòng, đánh dấu chỗ nóng nhất. Thường sau một vòng đi, đa số nhà sẽ thấy một hai chỗ nổi bật hẳn so với phần còn lại. Đó là chỗ đáng bỏ tiền trước.
Nóng do bức xạ hay do không khí đứng
Có hai kiểu nóng khác nhau, sửa bằng hai cách khác nhau. Kiểu thứ nhất là nóng do bức xạ: bề mặt xung quanh như trần, tường, kính nóng lên và toả nhiệt thẳng vào người. Đứng trong phòng kiểu này thấy rát da, bật quạt thổi mạnh vẫn không đỡ bao nhiêu, vì quạt chỉ khuấy không khí chứ không làm nguội được bức trần đang nóng.
Kiểu thứ hai là nóng do không khí đứng: phòng kín, không có đường cho hơi nóng thoát ra, hơi nước từ người và bếp đọng lại. Phòng kiểu này thấy bí, ngột, mồ hôi không khô. Chỉ cần mở được một đường gió vào và một đường gió ra là đỡ rõ rệt.
Cách phân biệt đơn giản: tắt quạt, đứng giữa phòng một lúc rồi đưa tay lại gần trần hoặc tường. Nếu cảm giác nóng tăng hẳn khi lại gần bề mặt, đó là bức xạ. Nếu đâu cũng như nhau mà vẫn ngột, đó là không khí đứng. Nhiều nhà bị cả hai, nhưng thường có một kiểu nặng hơn.
Biết được kiểu nóng giúp tránh tiêu tiền sai chỗ. Nhà nóng do bức xạ từ trần mà lắp thêm quạt thì gần như vô ích. Nhà nóng do bí gió mà bỏ tiền làm lớp cách nhiệt cho trần thì cũng chỉ đỡ một phần, vì cái hầm vẫn nằm nguyên trong phòng.
Đo bằng nhiệt kế trong ba ngày
Đôi bàn tay cho biết chỗ nào nóng, còn nhiệt kế cho biết nóng bao nhiêu và vào giờ nào. Một cái nhiệt kế điện tử loại rẻ có kèm đo độ ẩm là đủ dùng, không cần thiết bị đắt.
- Đặt một nhiệt kế ở phòng nóng nhất, cách sàn khoảng ngang ngực người ngồi, không để nắng chiếu trực tiếp vào máy và không đặt sát tường.
- Đặt một nhiệt kế thứ hai ngoài trời ở chỗ râm, thoáng, ví dụ dưới mái hiên phía bắc, để có số so sánh.
- Ghi số đo ở bốn mốc mỗi ngày: sáng sớm, trưa, khoảng bốn giờ chiều và khoảng mười giờ tối. Làm ba ngày liền nhau.
- So hai cột. Nếu trong nhà về đêm vẫn nóng hơn ngoài trời vài độ, nhà đang giữ nhiệt và nhả ra muộn, thường do trần hoặc tường dày ngấm nắng.
- Nếu trong nhà buổi chiều nóng hơn ngoài trời trong khi ngoài trời đang nóng nhất, nhiệt đang vào nhanh qua mái, kính hoặc tường tây.
- Ghi thêm độ ẩm. Phòng nóng mà độ ẩm cao kéo dài là dấu hiệu bí gió, cần đường thoát hơi.
Bảng số ba ngày này cũng là thước đo sau khi sửa. Làm xong một việc, đo lại đúng các mốc giờ cũ trong những ngày có thời tiết tương tự, sẽ biết việc đó có tác dụng thật hay không.
Những nguồn nhiệt trong nhà hay bị bỏ quên
Tủ lạnh kê sát tường hoặc nhét vào hốc. Tủ lạnh đẩy nhiệt ra phía sau và hai bên. Kê sát tường, nhất là trong hốc tủ bếp kín, tủ chạy liên tục và làm nóng cả góc bếp. Chừa khe thoáng phía sau và hai bên theo hướng dẫn của nhà sản xuất là đủ đỡ.
Nấu nướng vào giờ nóng nhất. Nấu bữa chiều đúng lúc tường tây đang nóng nhất làm phòng bếp thành chỗ nóng nhất nhà. Có máy hút mùi thì bật, không có thì mở cửa sau cho hơi nóng thoát ra ngoài, hoặc dời việc nấu nồi lâu sang buổi sáng.
Cục nóng điều hoà thổi vào chỗ ở. Cục nóng đặt trong khe hẹp giữa hai nhà hay thổi ngay vào cửa sổ phòng ngủ của chính nhà mình là chuyện rất hay gặp ở nhà phố. Nhiệt điều hoà rút ra khỏi phòng lại quay về qua cửa sổ.
Đèn và thiết bị cũ. Bóng đèn sợi đốt, đèn halogen, bình nóng lạnh để chế độ giữ nóng cả ngày, máy tính bàn chạy suốt đều toả nhiệt. Thay đèn bằng loại tiết kiệm điện và tắt thiết bị không dùng vừa đỡ nóng vừa đỡ tiền điện.
Sân bê tông và mái nhà bên cạnh. Sân lát kín, tường nhà hàng xóm, mái tôn kề bên hắt nắng và toả nhiệt sang. Nguồn này nằm ngoài nhà nhưng vẫn làm phòng sát đó nóng lên, và chỉ xử lý được bằng che chắn, cây hoặc đổi mặt sân.
Xếp thứ tự sửa: rẻ và trúng trước, đắt sau
Sau ba ngày quan sát, đa số nhà sẽ có một danh sách chỗ nóng. Đừng làm cùng lúc, cũng đừng bắt đầu từ việc đắt nhất. Thứ tự hợp lý cho phần lớn hộ gia đình là:
- Không tốn tiền: dời tủ lạnh ra khỏi hốc kín, đổi giờ nấu, đóng cửa và rèm phía nắng vào buổi chiều, mở cửa khi ngoài trời đã mát hơn trong nhà, đổi phòng ngủ sang phòng mát hơn trong mùa nóng.
- Tốn ít: che nắng phía ngoài cho cửa kính hướng tây bằng mành tre, bạt, giàn cây; mở thêm ô thoáng phía trên để hơi nóng thoát; quạt hút gắn ở chỗ cao; chuyển cục nóng sang chỗ không thổi vào nhà.
- Tốn vừa: làm trần có lớp cách nhiệt dưới mái, che tường tây bằng lớp che ngoài, thay mảng kính lấy sáng bằng loại có che.
- Tốn nhiều, nên tính cùng dịp sửa lớn: làm tường hai lớp, nâng mái, mở giếng trời, thay đổi bố cục phòng.
Sau mỗi bước, đo lại. Có nhà chỉ cần hai bước đầu đã đỡ đủ để sống thoải mái qua mùa, không cần đến bước tốn tiền. Có nhà thì thấy rõ trần là nguồn chính, khi đó dồn tiền vào đúng một việc ấy hiệu quả hơn rải ra nhiều thứ nhỏ.
Những khoản tốn tiền mà không trúng bệnh
Mua thêm quạt cho phòng nóng do trần. Quạt chỉ khuấy không khí. Khi trần đang toả nhiệt như bếp, quạt mạnh hơn vẫn thổi hơi nóng vào người. Tiền nên dồn vào việc chặn nhiệt ở trần.
Lắp rèm dày bên trong cho cửa kính hướng tây. Rèm trong chặn được ánh chói, nhưng nắng đã xuyên qua kính và biến thành nhiệt ở khoảng giữa rèm và kính. Phòng vẫn nóng, chỉ tối hơn. Che phía ngoài mới chặn được nhiệt.
Sơn lại tường trong nhà màu sáng. Màu tường bên trong gần như không ảnh hưởng nhiệt độ phòng. Nếu muốn dùng màu sáng để giảm hấp thụ nắng thì phải là mặt ngoài của tường và mái.
Đóng trần thạch cao kín mít không chừa thoáng. Trần đóng kín, không có khe thoát hơi ở khoảng giữa mái và trần, có khi giữ nhiệt lâu hơn và sinh ẩm mốc. Làm trần phải tính cả đường thoát khí nóng phía trên.
Làm theo nhà hàng xóm. Nhà bên lắp gì thấy mát không có nghĩa nhà mình cũng mát, vì nguồn nhiệt mỗi nhà một khác. Ba ngày đo đạc của chính nhà mình đáng tin hơn lời khuyên chung.
Câu hỏi thường gặp
Nhà nóng về chiều thì nên kiểm tra chỗ nào đầu tiên?
Nên kiểm trần tầng trên cùng và bức tường hướng tây trước, vì đó là hai chỗ nhận nhiều nắng nhất vào buổi chiều. Áp lòng bàn tay lên bề mặt khoảng bốn giờ chiều, chỗ nào ấm rõ hơn da tay là chỗ đang đổ nhiệt vào phòng.
Có cần thuê người đo nhiệt độ nhà không hay tự làm được?
Hộ gia đình tự làm được với một nhiệt kế điện tử có đo độ ẩm và đôi bàn tay. Ghi số trong nhà và ngoài trời ở bốn mốc giờ trong ba ngày là đủ thấy nhà đang nóng do đâu. Chỉ khi chuẩn bị sửa lớn mới cần thợ hoặc kiến trúc sư xem thêm.
Vì sao nhà về đêm vẫn nóng hơn ngoài trời?
Vì tường và sàn mái bằng bê tông, gạch đặc đã hút nhiệt cả ngày và nhả dần ra vào ban đêm. Nhà càng nặng, càng ít thông gió thì nhiệt càng bị giữ lâu. Mở cửa cho gió đêm đi xuyên nhà giúp xả bớt lượng nhiệt này.
Bật thêm quạt có làm phòng mát hơn không?
Quạt làm người dễ chịu hơn nhờ mồ hôi bay hơi nhanh, nhưng không làm nhiệt độ phòng giảm. Nếu phòng nóng chủ yếu do trần hoặc tường toả nhiệt, quạt mạnh hơn cũng chỉ đỡ một phần. Cần chặn nguồn nhiệt mới giải quyết tận gốc.
Rèm cửa chống nắng bên trong có tác dụng không?
Rèm trong giảm chói và giảm một phần nóng, nhưng nhiệt đã đi qua kính vào trong rồi mới gặp rèm nên phòng vẫn ấm lên. Với cửa kính hướng tây, che từ phía ngoài bằng mành, mái hiên hoặc giàn cây hiệu quả hơn nhiều.
Sửa nhà cho mát thì nên làm việc gì trước?
Nên làm những việc không tốn tiền trước như dời tủ lạnh, đổi giờ nấu, đóng mở cửa đúng lúc, rồi mới đến che nắng phía ngoài và mở ô thoáng. Việc tốn kém như làm trần cách nhiệt hay tường hai lớp nên để sau, khi đã đo và biết chắc đó là nguồn nóng chính.