ThichUng.comThích Ứng
Nhà ở vùng bão, lũ, ngập

Đi dây điện cho nhà hay ngập: ổ cắm đặt cao, tách mạch tầng trệt, cầu dao riêng

Nhà hay ngập nên đi dây từ trên xuống, ổ cắm cao hơn mức nước, mạch tầng trệt có cầu dao và thiết bị chống giật riêng, tủ điện đặt cao. Cách bố trí và việc cần thợ.

Close-up of an electrician hands mounting a power socket high on a plastered wall above a faint old flood stain, neat conduit running down from the ceiling, warm indoor light

Nhà hay ngập nên đi điện theo nguyên tắc: dây đi từ trần xuống chứ không chôn dưới nền, ổ cắm và công tắc tầng trệt đặt cao hơn mức nước cao nhất từng gặp, tầng trệt là một mạch riêng có cầu dao và thiết bị chống dòng rò riêng, còn tủ điện tổng đặt ở chỗ cao và khô. Bố trí như vậy, khi nước vào nhà chỉ cần ngắt mạch tầng trệt, tầng trên vẫn có điện, và khi nước rút không phải đục tường thay cả hệ thống.

Điện là phần nguy hiểm nhất trong ngôi nhà hay ngập: nước và dòng điện gặp nhau có thể gây giật chết người, chập cháy khi nước rút. Bài viết giúp chủ nhà hiểu bố trí đúng để bàn với thợ điện. Phần đấu nối, chọn thiết bị và thử nghiệm phải do thợ điện có tay nghề thực hiện; phần trước công tơ thuộc ngành điện quản lý, chủ nhà không tự sửa.

Vì sao điện kiểu thông thường không hợp nhà hay ngập

Cách đi điện phổ biến trong nhà phố và nhà nông thôn là đi ống chôn trong tường, đôi khi dưới nền, ổ cắm đặt thấp cách sàn một gang tay cho tiện cắm quạt, nồi cơm, tivi. Cả nhà thường chung một hai aptomat, mạch tầng trệt và tầng trên đan vào nhau. Với nhà không bao giờ ngập, cách này không sao. Nhưng ở nhà hay ngập, chỉ cần nước lên ba bốn mươi phân là toàn bộ ổ cắm tầng trệt ngâm trong nước.

Khi ổ cắm ngâm nước, dòng điện có thể rò ra nước, người lội trong nhà bị giật. Nếu cả nhà chung một mạch thì muốn an toàn phải cắt điện toàn bộ, kể cả tầng trên nơi gia đình đang trú, mất đèn, mất quạt, không sạc được điện thoại. Khi nước rút, bùn và hơi ẩm còn đọng trong hộp ổ cắm, trong ống luồn dây; bật điện lại vội là chập, có khi cháy âm trong tường.

Dây chôn dưới nền còn tệ hơn: nước ngấm vào ống, đọng lại, lớp vỏ dây lão hoá nhanh, lâu dần rò điện mà không nhìn thấy. Mỗi lần sửa lại phải đục nền. Vì vậy với nhà hay ngập, nên coi việc đi lại điện là một phần của thích ứng lâu dài, làm một lần cho đúng thay vì sửa chắp vá sau mỗi trận.

Bố trí đúng: năm nguyên tắc

Dây đi từ trên xuống. Dây chính chạy trên trần hoặc sát trần, chỉ thả xuống những đoạn ngắn tới ổ cắm, công tắc. Không chôn dây dưới nền tầng trệt. Đoạn ống đứng nên có đầu dưới hở hoặc có lỗ thoát để nước không đọng trong ống.

Ổ cắm, công tắc tầng trệt đặt cao. Đặt cao hơn mực nước cao nhất từng gặp ở nhà mình, cộng thêm một khoảng dự phòng. Nhiều nhà vùng lũ đặt ổ cắm ngang bàn hoặc cao hơn, kéo dây thiết bị lên. Bất tiện một chút nhưng đổi lại không phải thay ổ cắm sau mỗi mùa.

Tầng trệt là mạch riêng. Toàn bộ ổ cắm, đèn tầng trệt đi về một hoặc vài aptomat riêng, tách khỏi tầng trên. Khi nước lên chỉ cần ngắt mạch này, tầng trên vẫn có điện an toàn.

Có thiết bị chống dòng rò cho mạch tầng trệt. Thiết bị chống dòng rò, hay được gọi là cầu dao chống giật, tự ngắt khi phát hiện điện rò xuống đất hoặc qua người. Mạch nào có khả năng gặp nước, mạch bếp, nhà tắm, máy bơm, nên có thiết bị này. Thợ điện sẽ chọn loại và ngưỡng phù hợp.

Tủ điện tổng ở chỗ cao, khô, dễ với. Tủ điện đặt cao hơn mức nước, ở chỗ người trên gác hoặc trên cầu thang vẫn với tới được để ngắt mà không phải lội nước. Tủ đặt sát chân tường dưới gầm cầu thang là sai phổ biến nhất.

Từng thiết bị trong nhà hay ngập nên xử lý thế nào

Ngoài ổ cắm, những thiết bị cố định ở tầng trệt cũng cần tính trước. Bảng sau là hướng tham khảo để bàn với thợ.

Thiết bịCách bố trí nên làmGhi chú
Máy bơm nướcĐặt trên bệ cao hoặc ở vị trí cao, mạch riêng có chống dòng ròNgâm nước là hỏng động cơ, rò điện ra bể
Bình nóng lạnhLắp cao, có chống dòng rò, dây cấp đi từ trên xuốngKiểm tra trước khi dùng lại sau ngập
Tủ lạnh, máy giặtĐặt trên bệ cao nếu nhà ngập nông thường xuyênThiết bị đã ngâm nước cần thợ kiểm tra
Đèn tầng trệtĐèn trần, đèn tường cao, công tắc caoÍt bị ảnh hưởng nếu dây đi từ trên
Công tơ điệnBáo ngành điện nếu công tơ đặt thấp, đề nghị di dờiChủ nhà không tự di chuyển công tơ

Với những thiết bị đã bị ngâm nước, nguyên tắc chung là không cắm lại dùng thử. Phần điện tử và động cơ có thể còn ẩm hoặc dính bùn bên trong, cần thợ kiểm tra và làm khô đúng cách.

Trình tự làm lại điện cho nhà đang ở

Với nhà cũ đang ở, việc đi lại điện có thể làm theo từng bước, kết hợp với các đợt sửa nhà khác. Trình tự dưới đây giúp tránh phải đục hai lần.

  1. Đánh dấu mốc nước cao nhất lên tường các phòng tầng trệt, đây là căn cứ để đặt ổ cắm và tủ điện.
  2. Nhờ thợ điện khảo sát hệ thống hiện có: dây cũ còn tốt hay đã lão hoá, mạch nào đang chung, có tiếp địa chưa.
  3. Vẽ sơ đồ mới: tách mạch tầng trệt, mạch bếp, mạch máy bơm, mạch tầng trên; chọn vị trí tủ điện tổng cao và khô.
  4. Đi dây mới theo hướng từ trần xuống, dùng ống luồn dây kín, bỏ hẳn đoạn dây chôn dưới nền cũ.
  5. Lắp aptomat, thiết bị chống dòng rò cho từng mạch theo tư vấn của thợ, có hệ thống nối đất đúng kỹ thuật.
  6. Thử từng mạch, thử nút kiểm tra của thiết bị chống dòng rò, dán nhãn tên mạch trên tủ điện.
  7. Làm một bản sơ đồ mạch, cất trong túi chống nước để lần sau thợ khác đến sửa biết ngay.

Nếu kinh phí chưa đủ, ưu tiên làm trước hai việc: tách mạch tầng trệt có chống dòng rò, và nâng tủ điện tổng lên chỗ cao. Hai việc này giảm phần lớn nguy cơ nguy hiểm tính mạng; ổ cắm có thể nâng dần sau.

Khi nước vào nhà và khi nước rút: điện phải xử lý ra sao

Hệ thống điện đúng giúp các thao tác lúc ngập trở nên đơn giản. Khi nước bắt đầu tràn vào nhà, ngắt mạch tầng trệt từ tủ điện cao, ở vị trí người đứng khô ráo. Nếu tủ điện đã ở trong vùng nước, tuyệt đối không lội tới để ngắt; báo ngành điện địa phương cắt điện từ phía ngoài. Không chạm vào thiết bị điện, dây điện khi chân đang đứng trong nước.

Khi nước rút, chưa bật điện tầng trệt ngay. Mở nắp các ổ cắm, hộp nối để khô, làm sạch bùn. Thiết bị chống dòng rò có nút thử; sau khi thợ kiểm tra, bật lại từng mạch một, nếu thiết bị nhảy ngay là còn rò, phải tìm chỗ hỏng. Dây điện đã ngâm lâu trong nước bẩn, vỏ có dấu hiệu nứt, phồng nên được thay.

Những việc này có thể làm an toàn khi hệ thống đã tách mạch và có chống dòng rò. Với hệ thống cũ chung một mạch, việc đóng lại điện sau ngập luôn đầy rủi ro. Đó là lý do việc làm lại điện nên được làm trong mùa khô, chứ không đợi tới lúc sắp vào mùa lũ mới vội. Việc ứng phó trong những ngày có lũ, cảnh báo, sơ tán thuộc một mảng khác.

Chọn thợ và những câu nên hỏi

Không phải thợ điện nào cũng quen làm cho nhà hay ngập. Thợ quen làm nhà phố thường muốn đi dây âm nền cho gọn, đặt ổ cắm thấp cho đẹp. Chủ nhà nên nói rõ yêu cầu ngay từ đầu: đi dây từ trần, ổ cắm tầng trệt cao hơn mốc nước, mạch tầng trệt riêng, có chống dòng rò, tủ điện ở chỗ cao, có nối đất.

Một số câu nên hỏi thợ: "Mạch tầng trệt anh định để mấy aptomat, có chống giật không?", "Dây đi trong ống gì, chỗ ống đứng có lỗ thoát nước không?", "Nhà mình nối đất ở đâu, thử bằng gì?". Thợ có tay nghề sẽ trả lời rõ ràng và giải thích vì sao; thợ chỉ nói "yên tâm, em làm quen rồi" mà không giải thích thì nên cân nhắc.

Sau khi làm xong, xin thợ hướng dẫn cả nhà cách ngắt từng mạch, cách thử nút kiểm tra trên thiết bị chống dòng rò, nên bấm thử định kỳ để chắc thiết bị còn hoạt động. Ghi những điều đó lên một tờ giấy dán bên trong cửa tủ điện. Những thông tin nhỏ như vậy rất quý khi gặp sự cố vào ban đêm.

Nối đất: phần nằm dưới chân mà hay bị bỏ qua

Rất nhiều nhà ở nông thôn và cả nhà phố cũ không có hệ thống nối đất, hoặc có cọc tiếp địa nhưng dây đã đứt, cọc đã gỉ từ lâu. Nối đất là đường dẫn để dòng điện rò từ vỏ kim loại của thiết bị đi xuống đất thay vì đi qua người chạm vào. Với nhà hay ngập, nơi nền ẩm quanh năm và người hay đi chân trần trên sàn ướt, phần này càng quan trọng.

Thiết bị chống dòng rò làm việc tốt nhất khi hệ thống có nối đất đúng: vỏ máy giặt, bình nóng lạnh, máy bơm, tủ lạnh được nối dây tiếp địa, khi có rò điện thiết bị sẽ ngắt ngay. Ổ cắm ba chấu chỉ có tác dụng khi chấu thứ ba thực sự được nối xuống cọc tiếp địa; nhiều nhà lắp ổ ba chấu nhưng chấu giữa không nối đi đâu cả.

Vị trí cọc tiếp địa nên tránh chỗ hay bị nước xói, đầu nối nằm trong hộp kiểm tra để mở ra xem được. Định kỳ, nhất là sau mùa lũ, nhờ thợ đo lại điện trở nối đất bằng đồng hồ chuyên dụng. Chủ nhà không cần biết con số kỹ thuật, chỉ cần biết hỏi: "Nhà mình có nối đất chưa, đo lần cuối khi nào, kết quả có đạt không?". Câu trả lời ậm ừ là dấu hiệu nên kiểm tra lại.

Câu hỏi thường gặp

Ổ cắm trong nhà hay ngập nên đặt cao bao nhiêu?

Nên đặt cao hơn mực nước cao nhất mà nhà từng gặp, cộng thêm một khoảng dự phòng. Không có con số chung cho mọi nhà; hãy đánh dấu mốc nước trên tường các phòng rồi cùng thợ chọn độ cao phù hợp với cách dùng thiết bị trong nhà.

Cầu dao chống giật có thật sự cần cho nhà hay ngập không?

Rất nên có. Thiết bị chống dòng rò tự ngắt khi phát hiện điện rò qua nước hoặc qua người, giảm nguy cơ giật chết người. Mạch tầng trệt, bếp, nhà tắm, máy bơm là những mạch nên ưu tiên. Thợ điện sẽ chọn loại và ngưỡng phù hợp với từng mạch.

Sau khi nước rút có bật điện lại ngay được không?

Không nên. Cần để ổ cắm, hộp nối khô hẳn, làm sạch bùn, rồi nhờ thợ kiểm tra trước khi đóng điện lại từng mạch. Thiết bị đã ngâm nước không nên cắm thử, vì bên trong có thể còn ẩm và gây chập.

Công tơ điện đặt thấp hay bị ngập thì phải làm sao?

Công tơ và phần đường dây trước công tơ thuộc ngành điện quản lý. Chủ nhà không tự di chuyển mà nên liên hệ điện lực địa phương, trình bày tình trạng ngập và đề nghị di dời lên vị trí cao hơn.

Có nên chôn dây điện dưới nền cho gọn không?

Với nhà hay ngập thì không nên. Nước ngấm vào ống, đọng lại, vỏ dây lão hoá nhanh và rò điện mà khó phát hiện. Đi dây từ trần xuống tuy kém gọn hơn một chút nhưng an toàn và dễ sửa hơn nhiều.

Nếu chưa đủ tiền làm lại toàn bộ điện thì nên ưu tiên gì?

Nên ưu tiên tách mạch tầng trệt có thiết bị chống dòng rò và nâng tủ điện tổng lên chỗ cao, dễ với. Hai việc này giảm phần lớn nguy cơ nguy hiểm tính mạng. Nâng ổ cắm, thay dây cũ có thể làm dần vào các mùa khô sau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138