ThichUng.comThích Ứng
Nhà ở vùng bão, lũ, ngập

Nâng nền nhà chống ngập: nâng bao nhiêu, khi nào nên nâng và cái giá phải trả

Nâng nền nhà chống ngập bao nhiêu là đủ, lấy mốc nước ở đâu, lúc nào nên nâng và lúc nào nên chọn cách khác, cùng những cái giá ít ai tính trước.

Wide view of a Vietnamese village house in a low-lying delta area with a freshly raised earth foundation, workers seen from behind compacting soil layers, overcast morning light

Nâng nền nhà chống ngập nên lấy mốc là mực nước cao nhất mà chính căn nhà đó từng gặp, cộng thêm một khoảng dự phòng cho những trận lớn hơn sắp tới; nâng ít hơn mốc này thì tốn tiền mà vẫn ngập, nâng quá nhiều thì nhà bị thấp trần, cửa phải làm lại và móng gánh thêm tải. Nâng nền chỉ đáng làm khi nước vào nhà nhiều lần trong năm, ngập kéo dài và nhà còn đủ chiều cao tầng. Nếu nhà chỉ ngập một hai lần trong vài năm, cho tầng trệt chịu nước thường rẻ và an toàn hơn.

Bài này viết cho hộ gia đình đang đứng trước quyết định có nên đắp nền hay không: nhà cấp bốn ở đồng bằng sông Cửu Long, nhà ống ở ven đô vừa bị tôn đường, nhà vườn ở vùng trũng miền Trung. Phần kết cấu, nhất là khi nâng cả căn nhà bằng kích, cần kỹ sư và đội thợ có chuyên môn xem tận nơi. Ở đây là cách nghĩ để không bị cuốn theo câu "cứ đổ thêm nửa mét cho chắc".

Lấy mốc mực nước ở đâu cho đúng

Sai lầm phổ biến nhất là chọn độ cao nền theo cảm giác hoặc theo nhà hàng xóm. Mốc đúng phải đến từ chính khu đất của mình. Cách đơn giản nhất là tìm vết nước cũ: vệt bùn khô trên tường, vết ố trên chân cột, vạch nước trên thân cây, trên cột điện gần nhà. Người lớn tuổi trong xóm thường nhớ rất rõ trận nào nước lên tới bậc thứ mấy, tới đầu gối hay tới thắt lưng. Hỏi ít nhất ba người, so với vết còn thấy được, rồi đánh dấu bằng sơn lên một cột cố định để cả nhà cùng nhìn.

Thứ hai là xem nước tới từ đâu. Nước sông tràn lên thì dâng chậm, ngập lâu, mực nước gần như phẳng cả xóm. Nước mưa dồn từ đường xuống thì nhanh, rút cũng nhanh, nhưng mức ngập phụ thuộc rất nhiều vào cao độ con đường trước nhà. Nếu đường vừa được tôn hoặc sắp được tôn, mốc cũ không còn đúng nữa; nên hỏi UBND xã, phường về cao độ thiết kế của tuyến đường trước khi chốt nền nhà.

Thứ ba là cộng thêm khoảng dự phòng. Các bản tin khí tượng đã nhiều lần nêu xu thế mưa cực đoan và triều cường dày hơn ở nhiều vùng, nên mốc lũ của ba chục năm trước chưa chắc là mức cao nhất của ba chục năm tới. Khoảng dự phòng bao nhiêu nên bàn với kỹ sư, tuỳ nhà ở ven sông, gần cửa biển hay trong đô thị. Ghi lại con số đã chốt, kèm lý do, để lần sửa sau không phải đoán lại từ đầu.

Khi nào nên nâng nền, khi nào nên chọn cách khác

Không phải nhà nào hay ngập cũng nên nâng nền. Bảng dưới gom các tình huống hay gặp và hướng xử lý thường hợp lý hơn, chỉ để tham khảo trước khi hỏi người có chuyên môn.

Tình huốngHướng nên cân nhắcVì sao
Ngập nông, vài lần mỗi năm, rút trong ngàyNâng nền tầng trệt vừa đủ, làm bậc chặn ở cửaMức nâng nhỏ, ít ảnh hưởng chiều cao tầng
Ngập sâu, kéo dài nhiều ngày theo mùa lũGác tránh lũ hoặc tầng trệt chịu nướcNâng nền không theo kịp mức nước, tốn mà vẫn ngập
Nhà thấp hơn đường mới tônNâng nền kèm chặn nước tràn từ đườngNước mặt đường dồn vào nhà mỗi cơn mưa
Nhà cũ trần thấp, móng yếuKhông đắp thêm nền, cho tầng trệt chịu nướcThêm tải lên móng yếu, trần còn quá thấp
Nhà sắp xây mớiChốt cao độ nền từ bản vẽRẻ nhất khi làm ngay từ đầu

Điểm chung là: nâng nền giải quyết tốt các trận ngập nông và thường xuyên. Với lũ sâu và dài, chạy đua độ cao bằng đất đắp hầu như luôn thua, nên chuyển sang tư duy sống chung, tức là để nước vào nhưng không làm hỏng gì nhiều.

Những cái giá ít người tính trước

Chiều cao tầng bị ăn mất. Nhà cũ cao tầng trệt khoảng ba mét, đắp nền nửa mét là trần còn khoảng hai mét rưỡi, quạt trần sát đầu, phòng bí hơn, nóng hơn. Cửa đi, cửa sổ, ô thoáng đều thấp đi tương ứng, nhiều nhà phải đục nâng lanh tô, làm lại cửa.

Móng gánh thêm tải. Đất đắp rất nặng. Nền cao thêm thì áp lực lên chân tường, lên móng cũng tăng. Móng nhà cũ làm cho tải cũ, nhiều khi chỉ là móng gạch nông, có thể lún lệch sau một hai mùa mưa.

Nứt chỗ nối nền mới với tường cũ. Nền đắp mới lún dần theo thời gian, tường cũ thì đã ổn định. Vết nứt chạy dọc chân tường, gạch lát bong rộp là chuyện rất hay gặp nếu đất không được đầm chặt từng lớp.

Nước dồn sang nhà bên cạnh. Một nhà nâng cao là nước dồn sang nhà thấp hơn, hàng xóm dễ va chạm. Rãnh thoát nước chung, ống xả mái, độ dốc sân nên được bàn với nhà liền kề trước khi làm.

Cầu thang, bậc tam cấp, vệ sinh đều phải làm lại. Bồn cầu, ống thoát sàn, bể phốt có cao độ cố định. Nâng nền mà không tính lại đường ống thì nước thải chảy ngược, mùi bốc lên, phải đục lần hai.

Trình tự đắp nền cho nhà đang ở

Trường hợp đã quyết nâng nền tầng trệt cho nhà đang ở, thứ tự sau giúp tránh được phần lớn hỏng hóc kể trên. Đây là trình tự tham khảo để làm việc với thợ, không thay cho thiết kế của người có chuyên môn.

  1. Đo và đánh dấu mốc ngập, mốc nền mới lên mọi bức tường bằng ống nivo hoặc máy laser, để thợ và chủ nhà cùng nhìn một đường.
  2. Dời đường ống thoát nước, hố ga, đường điện nằm dưới nền lên cao độ mới trước khi đổ đất; đây là việc rất khó làm lại sau.
  3. Đổ đất hoặc cát từng lớp mỏng, tưới ẩm và đầm kỹ từng lớp, không đổ một lần cho đầy rồi để tự lún.
  4. Làm lớp chống thấm ở chân tường, chỗ tiếp giáp nền mới với tường cũ, để hơi ẩm từ đất đắp không leo lên tường.
  5. Đổ lớp bê tông lót có lưới thép mỏng, chờ đủ thời gian ổn định rồi mới lát gạch.
  6. Kiểm lại cửa, ổ điện, thiết bị vệ sinh theo cao độ mới, nâng những thứ đã quá thấp.
  7. Ghi lại cao độ nền mới và ngày làm vào sổ nhà, chụp ảnh các đường ống trước khi lấp.

Phần đầm đất là phần thợ hay làm ẩu nhất vì không ai nhìn thấy sau khi lát gạch. Chủ nhà nên có mặt vài buổi khi đầm, hỏi thợ mỗi lớp dày bao nhiêu và đầm bằng gì.

Nâng cả căn nhà bằng kích: khi nào mới tính tới

Có những nhà mà đắp nền tầng trệt là không đủ: trần đã quá thấp, nhà nằm hẳn dưới mặt đường mới. Lúc đó người ta tính tới chuyện kích nâng toàn bộ căn nhà, tức là cắt nhà khỏi móng, đặt hệ kích nâng dần lên rồi xây bù phần chân. Đây là việc kỹ thuật cao, rủi ro lớn, chỉ nên giao cho đơn vị đã làm nhiều công trình tương tự và có kỹ sư kết cấu đánh giá trước.

Trước khi nghe tư vấn kích nhà, nên tự hỏi ba câu. Thứ nhất, kết cấu nhà còn tốt không: khung bê tông còn chắc, tường không nứt lớn, mái không mục. Nhà đã xuống cấp nhiều thì tiền kích nhiều khi gần bằng tiền xây lại. Thứ hai, nhà có dính liền tường với nhà bên cạnh không; nhà liền vách kích một bên rất dễ làm nứt nhà hàng xóm. Thứ ba, sau khi nâng nhà thì còn việc gì: cầu thang, sân, cổng, đường ống, đường điện đều phải làm lại.

Sửa chữa có đụng tới kết cấu chịu lực, thay đổi chiều cao công trình có thể thuộc diện phải xin phép theo quy định hiện hành về xây dựng. Hỏi bộ phận một cửa của UBND xã, phường trước khi động thổ, để không bị đình chỉ giữa chừng khi nhà đang ở dở dang.

Phương án rẻ hơn nên so trước khi đắp nền

Nhiều gia đình bỏ ra số tiền lớn để nâng nền, rồi hai năm sau một trận lũ lớn hơn vẫn tràn qua. Trước khi quyết định, nên đặt nâng nền cạnh vài phương án khác. Phương án đầu tiên là chặn nước ở cửa: bậc cửa cao hơn, khe phai lắp tấm chắn tháo rời được, van một chiều trên ống thoát để nước cống không trào ngược. Với ngập nông và ngắn, chừng đó đã giữ khô nhà phần lớn thời gian.

Phương án thứ hai là cho nước vào nhưng không gây hại: tầng trệt lát gạch, tường trát xi măng, ổ điện đặt cao, tủ kệ có chân, đồ quý để tầng trên hoặc trên gác. Nước rút là lau rửa, phơi khô, vài hôm sinh hoạt lại bình thường. Phương án thứ ba là làm thêm gác hoặc tầng lửng để cất đồ và trú tạm khi nước lớn.

So các phương án theo ba thứ: tổng chi phí, mức ngập mà phương án chịu được, và việc phải làm mỗi mùa. Nâng nền thường tốn nhất một lần nhưng ít việc mỗi mùa; chịu nước rẻ hơn nhưng mùa nào cũng phải dọn. Không có lời giải chung, nhưng ngồi so như vậy giúp tránh quyết định theo cảm xúc ngay sau một trận ngập nặng, lúc ai cũng muốn đổ đất thật cao.

Tự kiểm nền mới sau mùa mưa đầu tiên

Mùa mưa đầu tiên sau khi nâng nền là lúc nền mới bộc lộ mọi chỗ yếu. Đi một vòng quanh nhà sau mỗi trận mưa lớn và để ý những điểm sau, ghi lại bằng ảnh có ngày để so với lần trước.

  • Vết nứt dọc chân tường, nhất là chỗ nền mới tiếp giáp tường cũ: nứt chân chim mảnh thì theo dõi, nứt mở rộng dần qua từng tháng thì gọi lại thợ hoặc kỹ sư.
  • Gạch lát kêu bộp khi gõ nhẹ bằng cán chổi: dưới gạch có khoảng rỗng do đất đắp lún, để lâu gạch sẽ bong và vỡ.
  • Nước đọng ở góc phòng hoặc thấm lên chân tường thành vệt ẩm: lớp chống thấm chân tường có thể chưa kín.
  • Cửa đi bỗng khó đóng, cạ xuống nền: nền hoặc khung cửa đã xê dịch.
  • Ống thoát sàn chảy chậm hơn trước, có mùi: độ dốc ống sau khi nâng có thể chưa đủ.
  • Mực nước trận mưa lớn nhất mùa so với vạch mốc đã sơn: còn cách bao nhiêu, ghi lại để biết khoảng dự phòng thực tế.

Phần lớn các lỗi trên sửa dễ nếu phát hiện trong năm đầu, khi đội thợ còn nhớ công trình và còn trách nhiệm bảo hành. Để qua hai ba mùa mưa thì vết nứt đã ăn sâu, sửa tốn hơn nhiều.

Câu hỏi thường gặp

Nâng nền nhà bao nhiêu cm là đủ để chống ngập?

Không có con số chung cho mọi nhà. Mốc nên lấy là mực nước cao nhất mà chính căn nhà từng gặp, cộng thêm một khoảng dự phòng do kỹ sư đề xuất theo vị trí. Nhà ven sông, gần cửa biển và nhà trong đô thị có khoảng dự phòng khác nhau.

Nâng nền nhà cũ có cần xin phép không?

Đắp nền đơn thuần thường là sửa chữa nhỏ, nhưng nếu đụng tới kết cấu chịu lực, đổi chiều cao hay hình dáng công trình thì có thể phải xin phép theo quy định hiện hành. Cách chắc nhất là hỏi bộ phận một cửa của UBND xã, phường trước khi làm.

Vì sao nền mới đắp hay bị lún và nứt chân tường?

Thường do đất đắp không được đầm chặt từng lớp, đổ một lần cho đầy rồi để tự lún. Phần nền mới lún dần trong khi tường cũ đã ổn định, nên vết nứt chạy dọc chỗ tiếp giáp. Đầm kỹ từng lớp mỏng và chờ ổn định trước khi lát gạch sẽ giảm hẳn chuyện này.

Nâng nền rồi có làm nhà hàng xóm bị ngập nặng hơn không?

Có thể có. Khi một nhà cao lên, nước mặt dồn về chỗ thấp hơn. Nên bàn trước với nhà liền kề về rãnh thoát chung, hướng xả nước mái và độ dốc sân, tránh để nước của nhà mình đổ thẳng sang đất bên cạnh.

Nhà ngập sâu vài ngày mỗi mùa lũ có nên nâng nền không?

Thường không hiệu quả. Lũ sâu và kéo dài vượt xa mức đất đắp hợp lý, nâng nền tốn tiền mà vẫn ngập. Với kiểu ngập này, gác tránh lũ hoặc tầng trệt làm bằng vật liệu chịu nước thường là hướng hợp lý hơn.

Nên nâng nền vào mùa nào trong năm?

Nên làm vào mùa khô để đất đắp có thời gian đầm và ổn định trước mùa mưa. Làm gấp ngay đầu mùa mưa thì đất ướt khó đầm, nền dễ lún và việc thi công bị gián đoạn khi nước lên.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138