ThichUng.comThích Ứng
Sức khoẻ khi trời nóng hơn

Ăn uống mùa nóng kéo dài: món nhẹ, đủ nước và muối khoáng cho cả nhà

Mùa nóng nên ăn bữa nhỏ, nhiều canh rau, trái cây, đủ đạm và muối vừa phải. Cách lên thực đơn cho người già, trẻ nhỏ, người làm nặng và nấu ăn đỡ nóng bếp.

Top-down view of a Vietnamese family lunch on a bamboo tray, bowls of sour fish soup, boiled water spinach, sliced cucumber and watermelon, bright natural daylight

Mùa nóng kéo dài, cả nhà nên ăn nhiều bữa nhỏ thay vì vài bữa thật no, ưu tiên món nhiều nước như canh rau, canh chua, cháo, thêm trái cây tươi, vẫn giữ đủ đạm từ cá, đậu phụ, trứng, thịt nạc, và nêm muối vừa ăn để bù phần mất qua mồ hôi. Món luộc, hấp, nấu canh vừa đỡ nóng bếp vừa dễ tiêu hơn món chiên xào nhiều dầu mỡ.

Điều hay bị bỏ quên là người già và trẻ nhỏ chán ăn trong mùa nóng thường ăn thiếu đạm, kéo dài vài tuần là sụt cân, yếu đi. Mục tiêu của bữa ăn mùa nóng không chỉ là mát mà còn là đủ chất cho cả mùa. Người có bệnh tiểu đường, tăng huyết áp, bệnh thận cần giữ chế độ ăn theo hướng dẫn riêng của bác sĩ, những gợi ý dưới đây không thay cho hướng dẫn đó.

Vì sao trời nóng thì chán ăn và cơ thể cần gì

Tiêu hoá thức ăn sinh ra nhiệt, nhất là bữa ăn nhiều đạm và nhiều dầu mỡ. Khi trời nóng, cơ thể như tự giảm nhu cầu nạp vào để bớt sinh nhiệt, nên nhiều người thấy không muốn ăn, chỉ muốn uống. Điều này bình thường ở mức vừa phải, nhưng nếu kéo dài cả mùa thì dễ thiếu năng lượng và thiếu đạm, đặc biệt ở người già vốn đã ăn ít.

Cùng lúc, mồ hôi lấy đi nước và một phần muối khoáng như natri, kali. Người làm việc nặng ra mồ hôi nhiều giờ liền mất khá nhiều. Bữa ăn có canh, rau, trái cây và nêm nếm vừa ăn là cách tự nhiên để bù lại. Chỉ uống nước lọc mà ăn quá nhạt trong những ngày ra mồ hôi rất nhiều đôi khi làm người mệt, chuột rút.

Vì vậy bữa ăn mùa nóng có ba việc: đủ nước, đủ muối khoáng vừa phải, và không bị thiếu đạm, rau. Ba việc này đạt được bằng chính những món quen thuộc trong bếp Việt, không cần thực phẩm đặc biệt hay đắt tiền.

Gợi ý một ngày ăn mùa nóng cho gia đình

Bảng sau là ví dụ tham khảo cho một gia đình bình thường, có thể đổi món theo vùng miền và mùa vụ. Người có chế độ ăn riêng theo bệnh thì giữ theo hướng dẫn của bác sĩ.

BữaGợi ýLý do
SángCháo cá hoặc cháo thịt bằm với rau, bún nước, xôi ít kèm trứngDễ ăn, có nước, có đạm để bắt đầu ngày
Giữa buổi sángMột quả chuối, vài miếng dưa hấu, sữa chuaBù năng lượng và nước trước giờ nóng
TrưaCơm, canh chua cá hoặc canh rau ngót thịt, rau luộc, đậu phụ sốt cà chuaNhiều nước, đủ đạm, ít dầu mỡ
ChiềuChè đậu xanh ít đường, nước đậu đen rang, trái cây theo mùaGiải khát, thêm nước và chất xơ
TốiCơm, cá hấp hoặc thịt luộc, canh bí hoặc mướp, dưa leo, nộm rauNhẹ bụng, dễ ngủ hơn bữa nhiều dầu mỡ

Không cần ăn đủ cả năm bữa. Gia đình quen ba bữa thì giữ ba bữa, chỉ cần mỗi bữa nhẹ hơn và có thêm món nhiều nước. Điều quan trọng là món đạm không bị bỏ qua chỉ vì trời nóng.

Những món quen thuộc hợp mùa nóng

Canh chua, canh rau. Canh chua cá, canh cua rau đay, canh mồng tơi, canh bí, canh rau ngót, canh khổ qua là những món vừa có nước, vừa có rau, vừa có đạm. Một bát canh đầu bữa giúp người chán ăn dễ ăn thêm cơm.

Món luộc, hấp, nộm. Thịt luộc, cá hấp, gà luộc xé phay, rau luộc chấm, nộm dưa leo, gỏi ngó sen với tôm thịt chín. Ít dầu mỡ, ít sinh nóng bếp.

Cháo và bún nước. Cháo cá, cháo đậu xanh, bún riêu, bún cá dễ ăn với người già, người mới ốm dậy và trẻ nhỏ.

Trái cây tươi theo mùa. Dưa hấu, thanh long, cam, bưởi, xoài, mận, roi, dưa lê có nhiều nước. Ăn nguyên quả hoặc cắt miếng tốt hơn ép lấy nước rồi thêm đường.

Đồ uống tự nấu ít đường. Nước đậu đen rang, nước rau má, nước lá quen dùng trong nhà, chè đậu xanh nấu loãng. Nấu xong để nguội, cất tủ mát, dùng trong ngày.

Đậu và đậu phụ. Nguồn đạm rẻ, dễ nấu, mềm cho người già, hợp với nhiều món canh và sốt cà chua nhẹ.

Ăn cho từng người trong nhà

Người cao tuổi. Hay chán ăn và ăn thiếu đạm. Chia thành nhiều bữa nhỏ, nấu mềm, dùng cháo cá, trứng hấp, đậu phụ, canh thịt bằm. Nếu cụ sụt cân rõ trong vài tuần hoặc ăn chỉ được vài thìa mỗi bữa, nên đưa đi khám.

Trẻ nhỏ. Trẻ hay biếng ăn khi nóng, đừng ép một bữa lớn. Cho ăn bữa nhỏ hơn, thêm bữa phụ là sữa, sữa chua, trái cây. Theo dõi cân nặng theo lịch khám định kỳ, trẻ sụt cân hay chậm tăng cân kéo dài cần đi khám.

Người làm việc nặng ngoài trời. Cần đủ năng lượng và muối khoáng hơn. Bữa sáng không bỏ, mang theo nước và một ít đồ ăn nhẹ, bữa trưa có canh nêm vừa ăn. Không uống rượu bia trong giờ làm.

Người có bệnh mạn tính. Người tiểu đường cẩn trọng với trái cây rất ngọt, chè, nước ép; người tăng huyết áp, suy tim, bệnh thận giữ mức muối và nước bác sĩ đã dặn, không tự tăng vì trời nóng.

Phụ nữ mang thai, cho con bú. Cần nhiều nước và đủ chất hơn bình thường, đồ ăn phải nấu chín và bảo quản kỹ. Hỏi người khám thai về thực phẩm cần tránh.

Nấu ăn mà không biến bếp thành lò

Bếp là một trong những nguồn nhiệt lớn trong nhà vào giờ nấu. Nấu nồi lâu như kho, hầm, ninh xương nên dời sang buổi sáng sớm hoặc tối muộn, khi trời đã dịu. Buổi trưa và chiều chọn món nhanh như luộc, hấp, nấu canh, trộn. Dùng nồi có nắp, nồi áp suất hoặc nồi cơm điện để nấu nhanh và đỡ toả hơi.

Nếu có thể, nấu một lần cho hai bữa với những món dễ bảo quản như thịt luộc để nguyên miếng, rau rửa sạch để ráo, nồi canh nấu xong chia phần cất tủ lạnh ngay khi đã bớt nóng. Mở cửa sau hoặc cửa sổ phía bếp, bật máy hút mùi, đặt quạt hút đẩy hơi nóng ra ngoài thay vì để toả vào nhà.

Điều cần nhớ là đồ ăn trong mùa nóng hỏng nhanh hơn nhiều. Không để đồ ăn đã nấu ngoài nhiệt độ phòng quá lâu, đặc biệt món có thịt, cá, trứng, nước cốt dừa. Cách bảo quản đồ ăn khi trời nóng và khi mất điện được viết chi tiết trong mục phòng bệnh theo mùa của trang.

Mang cơm đi làm, đi đồng giữa ngày nắng

Nhiều người lao động mang cơm theo đi làm, đi rẫy, đi biển, và hộp cơm nằm cả buổi sáng trong giỏ xe hoặc góc lán nóng. Đây là lúc đồ ăn dễ hỏng nhất. Nên nấu món khô ráo, chín kỹ, ít nước sốt, như thịt rim, cá kho khô, trứng luộc, rau luộc để ráo; tránh mang canh có nước cốt dừa, đồ trộn sống hay món đã để qua đêm.

Để hộp cơm trong túi giữ nhiệt có một chai nước đá đông kèm theo, đặt ở chỗ râm nhất, không để trong cốp xe hay dưới mái tôn. Chai nước đá đến trưa tan ra lại thành nước uống mát. Mang thêm một ít đồ ăn nhẹ như chuối, bánh, lạc rang để ăn giữa buổi, tránh làm việc nặng khi bụng đói.

Bữa trưa giữa giờ làm nên ăn ở chỗ mát, ăn chậm, nghỉ một chút sau khi ăn rồi mới làm tiếp. Ăn vội rồi lao ngay vào việc nặng dưới nắng làm cơ thể vừa phải tiêu hoá vừa phải toả nhiệt, dễ mệt, dễ đau bụng. Nếu cả nhóm cùng làm, thay phiên nhau nấu một nồi canh lớn ở lán cũng là cách giúp mọi người có thêm nước và muối khoáng.

Những thói quen nên bớt trong mùa nóng

Một số thói quen ăn uống tưởng giải nhiệt nhưng thật ra làm cơ thể mệt hơn hoặc ăn thiếu chất:

  • Bỏ bữa chính, chỉ ăn chè, kem, nước ngọt cho mát: nhiều đường, thiếu đạm, mau đói lại.
  • Uống bia cho đỡ nóng sau giờ làm: rượu bia làm tăng mất nước và làm giấc ngủ kém đi.
  • Ăn quá nhạt khi đang ra mồ hôi rất nhiều liên tục: có thể làm mệt, chuột rút ở người làm việc nặng.
  • Ngược lại, ăn quá mặn với món mắm, dưa muối mỗi bữa: làm khát, không tốt cho người tăng huyết áp, bệnh thận.
  • Ăn đồ để qua đêm ngoài nhiệt độ phòng vì tiếc: nguy cơ ngộ độc cao hơn hẳn mùa mát.
  • Uống nước thật lạnh liên tục ngay sau khi vừa đi nắng về khi người đang mệt lả: nên nghỉ cho bớt mệt, uống từng ngụm.

Thay vì cấm đoán, có thể đổi dần: chè nấu ít đường hơn, kem thay bằng trái cây để lạnh, bia thay bằng nước đậu rang. Đổi từng món nhỏ dễ duy trì hơn đổi cả thực đơn.

Khi nào ăn uống kém cần đi khám

Chán ăn vài ngày trong đợt nóng thường tự cải thiện khi trời dịu. Nên đi khám khi người già hoặc trẻ nhỏ ăn rất ít kéo dài hơn một tuần, sụt cân thấy rõ, mệt lả, hoặc chán ăn kèm sốt, nôn, tiêu chảy, đau bụng, vàng da. Người có bệnh mạn tính ăn uống thất thường làm chỉ số đường máu, huyết áp dao động bất thường cũng nên hỏi lại bác sĩ.

Đi khám ngay hoặc gọi cấp cứu khi có nôn và tiêu chảy nhiều lần không giữ được nước, đi ngoài phân có máu, sốt cao, tiểu rất ít, lơ mơ, trẻ nhỏ li bì, nhiều người cùng ăn một bữa mà cùng bị đau bụng, nôn. Mang theo phần đồ ăn còn lại nếu nghi ngộ độc để cơ sở y tế có thông tin.

Ngoài những lúc cần khám, nên tận dụng các lần khám định kỳ để hỏi về chế độ ăn mùa nóng cho người có bệnh mạn tính, cho trẻ đang chậm tăng cân hay cho người già ăn kém. Nhân viên y tế hoặc chuyên gia dinh dưỡng có thể đưa ra gợi ý phù hợp với từng người, dựa trên cân nặng, bệnh nền và thói quen ăn của gia đình, điều mà một thực đơn chung không làm được.

Câu hỏi thường gặp

Mùa hè nên ăn gì để giải nhiệt?

Các món nhiều nước như canh rau, canh chua, cháo, bún nước, cùng trái cây tươi như dưa hấu, cam, bưởi giúp bù nước và dễ ăn. Món luộc, hấp ít dầu mỡ dễ tiêu hơn món chiên. Giải nhiệt không có nghĩa là bỏ đạm, vẫn cần cá, đậu phụ, trứng, thịt nạc mỗi ngày.

Trẻ biếng ăn mùa nóng có cần lo không?

Trẻ ăn ít hơn trong vài ngày nóng là thường gặp. Cha mẹ nên chia bữa nhỏ, thêm bữa phụ, cho uống đủ nước và không ép. Nếu trẻ sụt cân, chậm tăng cân kéo dài, mệt mỏi hoặc biếng ăn kèm sốt, nôn, tiêu chảy thì nên đưa trẻ đi khám.

Ăn đồ lạnh nhiều mùa hè có hại không?

Đồ lạnh vừa phải không gây hại cho đa số người khoẻ. Vấn đề thường nằm ở chỗ kem, chè, nước ngọt có nhiều đường và có thể thay mất bữa chính. Người đang viêm họng hoặc dễ đau bụng khi ăn đồ lạnh thì nên dùng đồ mát vừa thay vì lạnh buốt.

Người già chán ăn mùa hè nên nấu món gì?

Nên nấu món mềm, nhiều nước và đủ đạm như cháo cá, cháo thịt bằm, trứng hấp, đậu phụ non, canh rau nấu thịt. Chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày. Nếu cụ ăn quá ít trong nhiều ngày hoặc sụt cân rõ, nên đưa đi khám để tìm nguyên nhân.

Có cần uống nước muối khi trời nóng không?

Người làm việc nhẹ, ăn uống bình thường thường không cần, bữa ăn đã đủ muối. Người ra mồ hôi rất nhiều trong nhiều giờ có thể cần bù muối qua canh, cháo nêm vừa ăn, hoặc gói bù nước điện giải pha đúng hướng dẫn. Người tăng huyết áp, bệnh thận cần hỏi bác sĩ trước.

Nấu ăn thế nào để bếp đỡ nóng?

Dời món nấu lâu như kho, hầm sang sáng sớm hoặc tối muộn, buổi trưa chọn món luộc, hấp, canh nấu nhanh, dùng nồi có nắp hoặc nồi áp suất. Mở cửa sổ phía bếp, bật máy hút mùi hoặc quạt hút để đẩy hơi nóng ra ngoài thay vì toả vào nhà.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138